شیداى گراشى: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی حسین
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(صفحه‌ای تازه حاوی «زندگینامه نامش محمد جعفر خان تخلص شعرى‌اش«شیدا»ملقب به مقتدر الممالک که در...» ایجاد کرد)
 
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۱۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
زندگینامه
'''شیدای گراشی''' (۱۲۹۶ ه. ق- ۱۳۳۸ ه. ق) از شاعران و [[مداحى|مداحان]] ایرانی است.{{جعبه اطلاعات شاعر و نویسنده
| نام                    =شیدای گراشی
| تصویر                  =sheydaye gerashi.jpg
| اندازه تصویر            =
| توضیح تصویر            =
| نام اصلی              =محمدجعفر خان
| زمینه فعالیت          =مداحی و شعر
| ملیت                  =ایرانی
| تاریخ تولد            =۱۲۹۶ ه. ق
| محل تولد                =گراش لارستان واقع در استان فارس
| والدین                =حاج رستم خان گراشى
| تاریخ مرگ              =۱۳۳۸ ه. ق
| محل مرگ                =بلوک صحراى باغ لارستان
| علت مرگ                =
| محل زندگی              =
| مختصات محل زندگی        =
| مدفن                  =
|در زمان حکومت          =
|اتفاقات مهم            =
| نام دیگر              =
|لقب                    =مقتدرالممالک
|بنیانگذار              =
| پیشه                  =
| سال‌های نویسندگی        =
|سبک نوشتاری            =عراقى
|کتاب‌ها                =
|مقاله‌ها                =
|نمایشنامه‌ها            =
|فیلم‌نامه‌ها              =
|دیوان اشعار            =
|تخلص                    = شیدا
|فیلم‌(های) ساخته بر اساس اثر(ها)=
| همسر                    =
| شریک زندگی            =
| فرزندان                =
|تحصیلات                  =
|دانشگاه                =
|حوزه                  =
|شاگرد                  =
|استاد                  =
|علت شهرت              =
| تأثیرگذاشته بر        =
| تأثیرپذیرفته از        =
| وب‌گاه                  =
|گفتاورد                =
|امضا                  =
}}
==زندگینامه==


نامش محمد جعفر خان تخلص شعرى‌اش«شیدا»ملقب به مقتدر الممالک که در سال 1296 ه.ق در گراش لارستان واقع در استان فارس به دنیا آمد و در سن 42 سالگى در جریان یک جنگ محلى به سال 1338 ه.ق در بلوک صحراى باغ لارستان کشته شد.نام پدرش حاج رستم خان گراشى و نام نیایش فتحعلى خان گراشى،بیگلر بیگى لارستان و بنادر بوده است.
محمدجعفر خان متخلص به «شیدا» و ملقب به «مقتدرالممالک»، نام پدرش حاج رستم خان گراشى و نام نیایش فتحعلى خان گراشى بیگلر بیگى لارستان و بنادر بوده‌است. او خود نوحه مى‌سروده و در روزهاى عزادارى خود سر و پا برهنه در میان مردم گراش به سینه‌زنى و نوحه‌خوانى با اشعار خود مى‌پرداخت و مردمان گراش با سروده و نوحه‌ها و نواهاى او آشنا بوده‌اند. در ایام سوگوارى خانه‌اش و خانه دامادش  قهرمان خان اقتدارى در گراش محل روضه‌خوانى بوده است و دسته‌هاى سینه‌زنى را اطعام مى‌کرده است. شیدا همچنین آشنا به موسیقى بوده‌است. علاقه او به [[امام حسین(ع)]] و همراهی مردم در عزاداری، چهره‌ای محبوب از او در میان مردمانش باقی گذاشته‌است.<ref>دیوان شیداى گراشى، با مقدمه و تصحیح و تحشیه احمد اقتدارى، قم، موسسه فرهنگى همسایه، چاپ اول، سال ۱۳۷۶، ص ۸ تا ۱۰.</ref>


در مقدمه دیوان چاپى وى آمده است:
==آثار==
شیداى گراشى در انواع قالب‌ها شعر سروده‌است ولى به سرودن غزل علاقه بیشترى داشته‌است اما غزلیات او در دیوانش پرشور است. از ویژگی آثارش می‌توان به پیروى از سبک عراقى و شیوه بیانى ساده اشاره‌کرد.


«...مرحوم شیداى گراشى خود نوحه مى‌سروده و در روزهاى عزادارى خود سر و پا برهنه در میان مردم گراش به سینه‌زنى و نوحه‌خوانى مى‌پرداخته و خود نوحه‌خوانى براى دسته‌هاى سینه‌زنى را با اشعار خود به عهده مى‌گرفته است و مردمان گراش با سروده و نوحه‌ها و نواهاى او آشنا بوده‌اند.در ایام سوگوارى خانه‌اش و خانه دامادش-مرحوم قهرمان خان اقتدارى-در گراش محل روضه‌خوانى بوده است و دسته‌هاى سینه‌زنى را اطعام مى‌کرده است.شیدا مردى آشنا به موسیقى بوده...شیدا در اخلاق و آداب اجتماعى،مردمى خلیق و مهربان بوده و با دلسوزى به حال مردم و حراست آنها و نگهدارى حقوق مردم و شرکت در غم و شادى مردمان نهایت علاقه‌مندى به آنها را نشان مى‌داده است...» <ref>دیوان شیداى گراشى،با مقدمه و تصحیح و تحشیه احمد اقتدارى،قم،موسسه فرهنگى همسایه،چاپ اول،سال 1376،ص 8 تا 10.</ref>
===[http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=521946&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author دیوان] چاپى شیداى گراشى===


و در جایى دیگر از مقدمه دیوان وى در سرگذشت دیوان شیدا آمده است:
این دیوان در هفت بخش تدوین یافته‌است:


«...نوحه‌هاى سروده خویش را با نواى حزینى مى‌خوانده و مى‌گریسته و عزاداران را به گریستن مى‌آورده و سر و پا برهنه عاشق شیداى حسینى در ایام سوگوارى بوده است.ندیمان او و دوستان و کسان نزدیکش مى‌گفتند کاتب و یا کاتبانى داشته و سروده‌هایش را به وسیله آنان ثبت مى‌کرده است...» <ref>همان،ص 11.</ref>
*غزلیات
*مراثى و نوحه<ref>مراثى پرشورى که شیدا درباره واقعه کربلا و شهداى عاشورا دارد از آثار موفق عاشورایى در سده اخیر به شمار مى‌رود.</ref>
*قصاید و مدایح
*ترجیع‌بند
*ترکیب‌بند
*قطعات
*پند و اندرز


سبک شعرى
==اشعار==


شیداى گراشى داراى طبع توانا و روانى بوده و در انواع قالب‌هاى شعرى طبع‌آزمایى مى‌کرده ولى به سرودن غزل علاقه بیشترى داشته است و غزلیات پرشور او از بخش‌هاى خواندنى دیوان اوست.وى با پیروى از سبک عراقى و شیوه بیانى ساده و عارى از غموضى که داشته، موفق به آفرینش آثارى شده است که مطالعه آنها براى اهل ادب مغتنم مى‌باشد.
===مرثیه عاشورایى به شیوه قاآنى===
{{شعر}}
{{ب| گرید که؟ شیعه، بهر که؟ مظلوم کربلا | نور خدا شفیع امم، شاه اولیا }}


دامنه تاثیر آثار عاشورایى
{{ب| جدّش که بُد؟ رسول خدا، مام؟ فاطمه | نامش بگو که بود؟ حسین خامس عبا }}


همان‌گونه که در شرح حال وى آمد سروده‌هاى ماتمى او همراه با آواى حزین وى مخاطبان بسیارى داشته و مردم زادگاهش از علاقه‌مندان آثار ماتمى او بوده‌اند.صفا و اخلاص و ارادت بى‌شایبه شیداى گراشى به ساحت سالار شهیدان و شهداى کربلا و بیقرارى‌هاى او در ایام سوگوارى و همراهى‌اش با مردم عزادار از وجود او چهره‌اى مردمى و دوست داشتنى در خاطر مردم زادگاهش باقى گذارده است.
{{ب| مقصود حق، شهید عدو، سومین امام | بابش که بُد؟ على ولى، شاه لافتى }}


برگزیده آثار عاشورایى
{{ب| چون شد بگو؟ شهید بشد او چه رو؟ ز کین | بر حکم که؟ یزید مر آن نطفه زنا }}


دیوان چاپى شیداى گراشى در هفت بخش تدوین یافته است:غزلیات،مراثى و نوحه،قصاید و مدایح،ترجیع‌بند،ترکیب‌بند،قطعات و پند و اندرز.دو بخش مربوط به مراثى و مدایح آن، از بخش‌هاى خواندنى دیوان اوست و مراثى پرشورى که درباره واقعه کربلا و شهداى عاشورا دارد از آثار موفق عاشورایى در سده اخیر به شمار مى‌رود.براى نمونه به نقل منتخبى از آثار ماتمى او بسنده مى‌کنیم:
{{ب| آوخ کجا شهید بشد؟ دشت ماریه | پنهان شهید گشت؟ نه و اللّه برملا }}


مرثیه عاشورایى به شیوه قاآنى
{{ب| همراه داشت او سپه و جیش و لشکرى؟ | آرى که بود؟ قاسم و اصحاب و اقربا }}


{{ب| گرید که؟شیعه،بهر که؟مظلوم کربلا | نور خدا شفیع امم،شاه اولیا }}
{{ب| دیگر برادر و پسرى داشتى؟ بلى | عباس و عون و اکبر و عثمان باوفا }}


{{ب| جدّش که بُد؟رسول خدا،مام؟فاطمه | نامش بگو که بود؟حسین خامس عبا }}
{{ب| همراه او بُدند به دشت بلا؟ نعم | بر جانِ‌شان بگو که کسى رحم کرد؟ لا }}


{{ب| مقصود حق،شهید عدو،سومین امام | بابش که بُد؟على ولى،شاه لافتى }}
{{ب| پس چون شدند؟ راست بگو خاک بر سرم: | گشتند جمله کشته به شمشیر اشقیا }}


{{ب| چون شد بگو؟شهید بشد او چه رو؟ز کین | بر حکم که؟یزید مرآن نطفه زنا }}
{{ب| چون کشته شد؟ چه وقت؟ که او کشت؟ وقت ظهر | ببرید شمر رأس همایونش از قفا }}


{{ب| آوخ کجا شهید بشد؟دشت ماریه | پنهان شهید گشت؟نه و اللّه برملا }}
{{ب| دیگر پسر نداشت؟ چرا داشتى، دو تن | اصغر که خورد آب ز سر چشمه فنا }}


{{ب| همراه داشت او سپه و جیش و لشکرى؟ | آرى که بود؟قاسم و اصحاب و اقربا }}
{{ب| دیگر که بود؟ سید سجاد، آن‌که بود | غمدیده و علیل و به هر رنج مبتلا }}
 
{{ب| دیگر برادر و پسرى داشتى؟بلى | عباس و عون و اکبر و عثمان باوفا }}
 
{{ب| همراه او بُدند به دشت بلا؟نعم | بر جانِ‌شان بگو که کسى رحم کرد؟لا }}
 
{{ب| پس چون شدند؟راست بگو خاک بر سرم: | گشتند جمله کشته به شمشیر اشقیا }}
 
{{ب| چون کشته شد؟چه وقت؟که او کشت؟وقت ظهر | ببرید شمر رأس همایونش از قفا }}
 
{{ب| دیگر پسر نداشت؟چرا داشتى،دو تن | اصغر که خورد آب ز سر چشمه فنا }}
 
{{ب| دیگر که بود؟سید سجاد،آن‌که بود | غمدیده و علیل و به هر رنج مبتلا }}


{{ب| بر جاى تعزیت غُلِ جامع به گردنش | بنهاد شمر آن سگ برگشته از خدا }}
{{ب| بر جاى تعزیت غُلِ جامع به گردنش | بنهاد شمر آن سگ برگشته از خدا }}


{{ب| کس سر سلامتیش به سوگ پدر بگفت؟ | آرى که گفت؟خولىِ بیدین بیحیا }}
{{ب| کس سر سلامتیش به سوگ پدر بگفت؟ | آرى که گفت؟ خولىِ بیدین بیحیا }}


{{ب| دیگر که؟ابن سعد که بُد بر سپه امیر | بعد از عمر که؟شمر ستمکار پرجفا }}
{{ب| دیگر که؟ ابن سعد که بُد بر سپه امیر | بعد از عمر که؟ شمر ستمکار پرجفا }}


{{ب| گفتند سر سلامتى؟آرى،چسان؟بگو: | آتش زدند خیمه سلطان نینوا }}
{{ب| گفتند سر سلامتى؟ آرى، چسان؟ بگو: | آتش زدند خیمه سلطان نینوا }}


{{ب| در کربلا بماند؟نه و اللّه ابن سعد | بر سوى شام برد اسیرانه از جفا }}
{{ب| در کربلا بماند؟ نه و اللّه ابن سعد | بر سوى شام برد اسیرانه از جفا }}


{{ب| دیگر کسى اسیر نشد غیر او؟چرا | هشتاد و چار زن همه با نوحه و بُکا }}
{{ب| دیگر کسى اسیر نشد غیر او؟ چرا | هشتاد و چار زن همه با نوحه و بُکا }}


{{ب| دیگر که بود همرهش؟اطفال خردسال | دیگر که بود؟زینب و کلثوم بینوا }}
{{ب| دیگر که بود همرهش؟ اطفال خردسال | دیگر که بود؟ زینب و کلثوم بینوا }}


{{ب| بردندشان به کوفه اسیرانه و غریب | نزدِ که؟نزد زاده مرجانه دغا }}
{{ب| بردندشان به کوفه اسیرانه و غریب | نزدِ که؟ نزد زاده مرجانه دغا }}


{{ب| (شیدا)تو خون ببار ز چشمان و دم مزن | کآنش فتاد بر همه ارکان ما سوا <ref>همان،ص 216.</ref> }}
{{ب| «شیدا» تو خون ببار ز چشمان و دم مزن | که آنش فتاد بر همه ارکان ما سوا <ref>همان، ص ۲۱۶.</ref> }}
 
{{پایان شعر}}
به مناسبت تقارن ماه محرم با نوروز


===به مناسبت تقارن ماه [[محرم]] با نوروز===
{{شعر}}
{{ب| این چه شادى است که با درد و غم آمیخته‌اند | روز نوروز به ماه الم آمیخته‌اند }}
{{ب| این چه شادى است که با درد و غم آمیخته‌اند | روز نوروز به ماه الم آمیخته‌اند }}


{{ب| حالیا اى دل شوریده چه واقع شده است | غم و شادى ز چه این سان به هم آمیخته‌اند؟... }}
{{ب| حالیا اى دل شوریده چه واقع شده است | غم و شادى ز چه این سان به هم آمیخته‌اند؟ }}


{{ب| باد نوروز بُدى تلخى دى را تریاق | از چه امساله به تریاق سم آمیخته‌اند؟... }}
{{ب| باد نوروز بُدى تلخى دى را تریاق | از چه امساله به تریاق سم آمیخته‌اند؟ }}


{{ب| جاى تبریک چنین روز،چرا خلق همه | شعله آه به هم دم به دم آمیخته‌اند... }}
{{ب| جاى تبریک چنین روز، چرا خلق همه | شعله آه به هم دم به دم آمیخته‌اند}}


{{ب| عوض تهنیت و چشم تو روشن بادا | دیده خلق ز حسرت بدنم آمیخته‌اند }}
{{ب| عوض تهنیت و چشم تو روشن بادا | دیده خلق ز حسرت بدنم آمیخته‌اند }}


{{ب| قمرى و سار و چکاوک ز چه امساله چنین | ناله‌هاى الم از زیر و بم آمیخته‌اند... }}
{{ب| قمرى و سار و چکاوک ز چه امساله چنین | ناله‌هاى الم از زیر و بم آمیخته‌اند }}


{{ب| به دل لاله چرا داغ گرفته است ز غم؟ | چشم نرگس ز چه این سان دژم آمیخته‌اند؟ }}
{{ب| به دل لاله چرا داغ گرفته است ز غم؟ | چشم نرگس ز چه این سان دژم آمیخته‌اند؟ }}


{{ب| صور ماتم بدمیده است مگر؟کاین نوروز | ماتمش از نفس صبحدم آمیخته‌اند... }}
{{ب| صور ماتم بدمیده است مگر؟ کاین نوروز | ماتمش از نفس صبحدم آمیخته‌اند}}


{{ب| مگر این عید خبر داشته از قتل حسین؟ | که چنین روز و شبش را به غم آمیخته‌اند... }}
{{ب| مگر این عید خبر داشته از قتل حسین؟ | که چنین روز و شبش را به غم آمیخته‌اند }}


{{ب| لب فروبند تو(شیدا)سپس دم درکش | که به عالم ز جهان مدح و ذم آمیخته‌اند... <ref>همان،ص 199 و 200.</ref> }}
{{ب| لب فروبند تو «شیدا» سپس دم درکش | که به عالم ز جهان مدح و ذم آمیخته‌اند <ref>همان، ص ۱۹۹و ۲۰۰.</ref> }}
 
{{پایان شعر}}
قصیده عاشورایى


===قصیده [[عاشورا|عاشورایى]]===
{{شعر}}
{{ب| باز این چه شیون است که در دور عالم است؟ | هر محفلى که مى‌روى اسباب ماتم است }}
{{ب| باز این چه شیون است که در دور عالم است؟ | هر محفلى که مى‌روى اسباب ماتم است }}


{{ب| باز این چه شورش است؟که ارکان ماسوا | روز و شبان به ناله و فریاد همدم است... }}
{{ب| باز این چه شورش است؟ که ارکان ماسوا | روز و شبان به ناله و فریاد همدم است }}


{{ب| غوغا و شور و ولوله بر عرش اکبر است | فریاد و آه و غلغله بر هفت طارم است }}
{{ب| غوغا و شور و ولوله بر عرش اکبر است | فریاد و آه و غلغله بر هفت طارم است }}


{{ب| عالم چرا ز غلغله چون روز محشر است؟ | خاک غم از چه بر سر اولاد آدم است؟... }}
{{ب| عالم چرا ز غلغله چون روز محشر است؟ | خاک غم از چه بر سر اولاد آدم است؟ }}


{{ب| نوحه‌کنان به کوچه دوان مرد و زن به هم | گیسوىِ‌شان تمام پریشان و درهم است... }}
{{ب| نوحه‌کنان به کوچه دوان مرد و زن به هم | گیسوىِ‌شان تمام پریشان و درهم است }}


{{ب| گویا شده است موسم جانبازى حسین | روزى که وعده کرد به حق‌گویى این دم است... }}
{{ب| گویا شده است موسم جانبازى حسین | روزى که وعده کرد به حق‌گویى این دم است }}


{{ب| گویا که روز عمر على اکبر است ختم | کاندر دهان اکبر ناشاد خاتم است... }}
{{ب| گویا که روز عمر على اکبر است ختم | کاندر دهان اکبر ناشاد خاتم است}}


{{ب| گویا که روز بیکسى شاه عالم است | گویا که روز تشنگى فخر زمزم است }}
{{ب| گویا که روز بی‌کسى شاه عالم است | گویا که روز تشنگى فخر زمزم است }}


{{ب| گویا که عیش قاسم ناشاد شد عزا | کاسباب درد و غم به همه‌جا فراهم است }}
{{ب| گویا که عیش قاسم ناشاد شد عزا | کاسباب درد و غم به همه‌جا فراهم است }}


{{ب| گویا هلال نو بدمیده است در جهان | کز دل فغان برآمده کاین مه محرم است... }}
{{ب| گویا هلال نو بدمیده است در جهان | کز دل فغان برآمده کاین مه محرم است }}


{{ب| (شیدا)بنال در غم اولاد مصطفى | کاین ناله‌ها نعیم بهشتش مسلم است... <ref>همین،ص 209 تا 211.</ref> }}
{{ب| «شیدا» بنال در غم اولاد مصطفى | کاین ناله‌ها نعیم بهشتش مسلم است <ref>همین،ص ۲۰۹ تا ۲۱۱.</ref> }}
 
{{پایان شعر}}
غزل مرثیه کربلا


===غزل [[مرثیه]] [[کربلا]]===
{{شعر}}
{{ب| خون شو دلا ز داغ جوانان کربلا | غربت گزیدگان بیابان کربلا }}
{{ب| خون شو دلا ز داغ جوانان کربلا | غربت گزیدگان بیابان کربلا }}


{{ب| در حیرتم که با چه زبانى کنم بیان | حال سهى قدان گلستان کربلا... }}
{{ب| در حیرتم که با چه زبانى کنم بیان | حال سهى قدان گلستان کربلا }}


{{ب| خورشید سر برهنه شد از خاوران پدید | تا دید سر برهنه اسیران کربلا... }}
{{ب| خورشید سر برهنه شد از خاوران پدید | تا دید سر برهنه اسیران کربلا }}


{{ب| تاج تقرّب از سر خود برگرفت زار | روح الامین شنید چو افغان... }}
{{ب| تاج تقرّب از سر خود برگرفت زار | روح الامین شنید چو افغان }}


{{ب| آه از دمى که رفت سرِ نعشِ اکبرش | لیلاى غم‌پژوهِ پریشان کربلا... }}
{{ب| آه از دمى که رفت سرِ نعشِ اکبرش | لیلاى غم‌پژوهِ پریشان کربلا }}


{{ب| شد ناله و فغان ز دل انس و جان بلند | اصغر چو آب خورد ز پیکان کربلا }}
{{ب| شد ناله و فغان ز دل انس و جان بلند | اصغر چو آب خورد ز پیکان کربلا }}
خط ۱۳۱: خط ۱۷۸:
{{ب| جنّ و ملک وحوش طیور آمدند جمع | لبیّک گو به خسروِ خوبان کربلا }}
{{ب| جنّ و ملک وحوش طیور آمدند جمع | لبیّک گو به خسروِ خوبان کربلا }}


{{ب| (شیدا)به این مراثى جانسوز روز حشر | مى‌کن شفیع خویش تو سلطان کربلا <ref>همان،ص 230 و 231.</ref> }}
{{ب| «شیدا» به این مراثى جانسوز روز حشر | مى‌کن شفیع خویش تو سلطان کربلا <ref>همان،ص ۲۳۰ و ۲۳۱.</ref> }}
 
{{پایان شعر}}
==منابع==


*[[کاروان شعر عاشورا|محمدعلی مجاهدی، کاروان شعر عاشورا، زمزم هدایت، ج۱، ص ۴۸۶-۴۹۰.]]


==پی نوشت==


محمد علی مجاهدی، کاروان شعر عاشورا،زمزم هدایت، ج1، ص 486-490.
[[رده:شاعران]]
<references />{{شاعران}}
[[رده:شاعران قرن سیزدهم]]
[[رده:شاعران فارسی زبان]]
[[رده:شاعران ایرانی]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۲۴

شیدای گراشی (۱۲۹۶ ه. ق- ۱۳۳۸ ه. ق) از شاعران و مداحان ایرانی است.

شیدای گراشی
Sheydaye gerashi.jpg
نام اصلی محمدجعفر خان
زمینهٔ کاری مداحی و شعر
زادروز ۱۲۹۶ ه. ق
گراش لارستان واقع در استان فارس
پدر و مادر حاج رستم خان گراشى
مرگ ۱۳۳۸ ه. ق
بلوک صحراى باغ لارستان
ملیت ایرانی
لقب مقتدرالممالک
سبک نوشتاری عراقى
تخلص شیدا

زندگینامه[ویرایش | ویرایش مبدأ]

محمدجعفر خان متخلص به «شیدا» و ملقب به «مقتدرالممالک»، نام پدرش حاج رستم خان گراشى و نام نیایش فتحعلى خان گراشى بیگلر بیگى لارستان و بنادر بوده‌است. او خود نوحه مى‌سروده و در روزهاى عزادارى خود سر و پا برهنه در میان مردم گراش به سینه‌زنى و نوحه‌خوانى با اشعار خود مى‌پرداخت و مردمان گراش با سروده و نوحه‌ها و نواهاى او آشنا بوده‌اند. در ایام سوگوارى خانه‌اش و خانه دامادش قهرمان خان اقتدارى در گراش محل روضه‌خوانى بوده است و دسته‌هاى سینه‌زنى را اطعام مى‌کرده است. شیدا همچنین آشنا به موسیقى بوده‌است. علاقه او به امام حسین(ع) و همراهی مردم در عزاداری، چهره‌ای محبوب از او در میان مردمانش باقی گذاشته‌است.[۱]

آثار[ویرایش | ویرایش مبدأ]

شیداى گراشى در انواع قالب‌ها شعر سروده‌است ولى به سرودن غزل علاقه بیشترى داشته‌است اما غزلیات او در دیوانش پرشور است. از ویژگی آثارش می‌توان به پیروى از سبک عراقى و شیوه بیانى ساده اشاره‌کرد.

دیوان چاپى شیداى گراشى[ویرایش | ویرایش مبدأ]

این دیوان در هفت بخش تدوین یافته‌است:

  • غزلیات
  • مراثى و نوحه[۲]
  • قصاید و مدایح
  • ترجیع‌بند
  • ترکیب‌بند
  • قطعات
  • پند و اندرز

اشعار[ویرایش | ویرایش مبدأ]

مرثیه عاشورایى به شیوه قاآنى[ویرایش | ویرایش مبدأ]

گرید که؟ شیعه، بهر که؟ مظلوم کربلا نور خدا شفیع امم، شاه اولیا
جدّش که بُد؟ رسول خدا، مام؟ فاطمه نامش بگو که بود؟ حسین خامس عبا
مقصود حق، شهید عدو، سومین امام بابش که بُد؟ على ولى، شاه لافتى
چون شد بگو؟ شهید بشد او چه رو؟ ز کین بر حکم که؟ یزید مر آن نطفه زنا
آوخ کجا شهید بشد؟ دشت ماریه پنهان شهید گشت؟ نه و اللّه برملا
همراه داشت او سپه و جیش و لشکرى؟ آرى که بود؟ قاسم و اصحاب و اقربا
دیگر برادر و پسرى داشتى؟ بلى عباس و عون و اکبر و عثمان باوفا
همراه او بُدند به دشت بلا؟ نعم بر جانِ‌شان بگو که کسى رحم کرد؟ لا
پس چون شدند؟ راست بگو خاک بر سرم: گشتند جمله کشته به شمشیر اشقیا
چون کشته شد؟ چه وقت؟ که او کشت؟ وقت ظهر ببرید شمر رأس همایونش از قفا
دیگر پسر نداشت؟ چرا داشتى، دو تن اصغر که خورد آب ز سر چشمه فنا
دیگر که بود؟ سید سجاد، آن‌که بود غمدیده و علیل و به هر رنج مبتلا
بر جاى تعزیت غُلِ جامع به گردنش بنهاد شمر آن سگ برگشته از خدا
کس سر سلامتیش به سوگ پدر بگفت؟ آرى که گفت؟ خولىِ بیدین بیحیا
دیگر که؟ ابن سعد که بُد بر سپه امیر بعد از عمر که؟ شمر ستمکار پرجفا
گفتند سر سلامتى؟ آرى، چسان؟ بگو: آتش زدند خیمه سلطان نینوا
در کربلا بماند؟ نه و اللّه ابن سعد بر سوى شام برد اسیرانه از جفا
دیگر کسى اسیر نشد غیر او؟ چرا هشتاد و چار زن همه با نوحه و بُکا
دیگر که بود همرهش؟ اطفال خردسال دیگر که بود؟ زینب و کلثوم بینوا
بردندشان به کوفه اسیرانه و غریب نزدِ که؟ نزد زاده مرجانه دغا
«شیدا» تو خون ببار ز چشمان و دم مزن که آنش فتاد بر همه ارکان ما سوا [۳]

به مناسبت تقارن ماه محرم با نوروز[ویرایش | ویرایش مبدأ]

این چه شادى است که با درد و غم آمیخته‌اند روز نوروز به ماه الم آمیخته‌اند
حالیا اى دل شوریده چه واقع شده است غم و شادى ز چه این سان به هم آمیخته‌اند؟
باد نوروز بُدى تلخى دى را تریاق از چه امساله به تریاق سم آمیخته‌اند؟
جاى تبریک چنین روز، چرا خلق همه شعله آه به هم دم به دم آمیخته‌اند
عوض تهنیت و چشم تو روشن بادا دیده خلق ز حسرت بدنم آمیخته‌اند
قمرى و سار و چکاوک ز چه امساله چنین ناله‌هاى الم از زیر و بم آمیخته‌اند
به دل لاله چرا داغ گرفته است ز غم؟ چشم نرگس ز چه این سان دژم آمیخته‌اند؟
صور ماتم بدمیده است مگر؟ کاین نوروز ماتمش از نفس صبحدم آمیخته‌اند
مگر این عید خبر داشته از قتل حسین؟ که چنین روز و شبش را به غم آمیخته‌اند
لب فروبند تو «شیدا» سپس دم درکش که به عالم ز جهان مدح و ذم آمیخته‌اند [۴]

قصیده عاشورایى[ویرایش | ویرایش مبدأ]

باز این چه شیون است که در دور عالم است؟ هر محفلى که مى‌روى اسباب ماتم است
باز این چه شورش است؟ که ارکان ماسوا روز و شبان به ناله و فریاد همدم است
غوغا و شور و ولوله بر عرش اکبر است فریاد و آه و غلغله بر هفت طارم است
عالم چرا ز غلغله چون روز محشر است؟ خاک غم از چه بر سر اولاد آدم است؟
نوحه‌کنان به کوچه دوان مرد و زن به هم گیسوىِ‌شان تمام پریشان و درهم است
گویا شده است موسم جانبازى حسین روزى که وعده کرد به حق‌گویى این دم است
گویا که روز عمر على اکبر است ختم کاندر دهان اکبر ناشاد خاتم است
گویا که روز بی‌کسى شاه عالم است گویا که روز تشنگى فخر زمزم است
گویا که عیش قاسم ناشاد شد عزا کاسباب درد و غم به همه‌جا فراهم است
گویا هلال نو بدمیده است در جهان کز دل فغان برآمده کاین مه محرم است
«شیدا» بنال در غم اولاد مصطفى کاین ناله‌ها نعیم بهشتش مسلم است [۵]

غزل مرثیه کربلا[ویرایش | ویرایش مبدأ]

خون شو دلا ز داغ جوانان کربلا غربت گزیدگان بیابان کربلا
در حیرتم که با چه زبانى کنم بیان حال سهى قدان گلستان کربلا
خورشید سر برهنه شد از خاوران پدید تا دید سر برهنه اسیران کربلا
تاج تقرّب از سر خود برگرفت زار روح الامین شنید چو افغان
آه از دمى که رفت سرِ نعشِ اکبرش لیلاى غم‌پژوهِ پریشان کربلا
شد ناله و فغان ز دل انس و جان بلند اصغر چو آب خورد ز پیکان کربلا
چون برکشید ناله هل ناصر از جگر گلگون قباى عرصه میدان کربلا
جنّ و ملک وحوش طیور آمدند جمع لبیّک گو به خسروِ خوبان کربلا
«شیدا» به این مراثى جانسوز روز حشر مى‌کن شفیع خویش تو سلطان کربلا [۶]

منابع[ویرایش | ویرایش مبدأ]

پی نوشت[ویرایش | ویرایش مبدأ]

  1. دیوان شیداى گراشى، با مقدمه و تصحیح و تحشیه احمد اقتدارى، قم، موسسه فرهنگى همسایه، چاپ اول، سال ۱۳۷۶، ص ۸ تا ۱۰.
  2. مراثى پرشورى که شیدا درباره واقعه کربلا و شهداى عاشورا دارد از آثار موفق عاشورایى در سده اخیر به شمار مى‌رود.
  3. همان، ص ۲۱۶.
  4. همان، ص ۱۹۹و ۲۰۰.
  5. همین،ص ۲۰۹ تا ۲۱۱.
  6. همان،ص ۲۳۰ و ۲۳۱.