۶٬۰۷۷
ویرایش
جزبدون خلاصۀ ویرایش |
|||
خط ۴۹: | خط ۴۹: | ||
'''الهامی کرمانشاهی''' (زاده 1264 ه.ق در تویسرکان- درگذشته 1325 در کرمانشاه) شاعر آیینی قرن سیزدم بود. | '''الهامی کرمانشاهی''' (زاده 1264 ه.ق در تویسرکان- درگذشته 1325 در کرمانشاه) شاعر آیینی قرن سیزدم بود. | ||
== زندگینامه == | ==زندگینامه== | ||
میرزا احمد<ref>الهامى.</ref> کرمانشاهى<ref>1264-1325.</ref> ملقب به فردوسى حسینى و متخلص به «الهامی»، اصالتا بهبهانى، زادگاه وى تویسرکان و سکونت وى در کرمانشاه بوده است. او قبل از ملاقات با استادش حسین قلی خان سلطانی کلهر، «ملول» تخلّص میکرد ولی سلطانی تخلّص «الهامی» را برایش برگزید. او در پنج سالگی به همراه خانواده، به کرمانشاه مهاجرت نمودند. اجداد الهامی | میرزا احمد<ref>الهامى.</ref> کرمانشاهى<ref>1264-1325.</ref> ملقب به فردوسى حسینى و متخلص به «الهامی»، اصالتا بهبهانى، زادگاه وى تویسرکان و سکونت وى در کرمانشاه بوده است. او قبل از ملاقات با استادش حسین قلی خان سلطانی کلهر، «ملول» تخلّص میکرد ولی سلطانی تخلّص «الهامی» را برایش برگزید. او در پنج سالگی به همراه خانواده، به کرمانشاه مهاجرت نمودند. اجداد الهامی ترویج شریعت میکردند. او در سن 20 سالگی پدر و سپس مادرش را از دست داد و سرپرستی خانوادهاش را به عهده گرفت. بعد از ازدواج، صاحب چند فرزند شد و دچار درماندگی شد. درباره احوالات او آوردهاند که متوسل به حسین بن علی (ع) و حاجت روا شد؛ پس از آن در مدح و مصیبت آنان شروع به سرودن اشعار نمود. الهامی دارای سه فرزند بوده است: ابوالحسن که در نبرد با شورشیان کردستان کشته شد. دکتر عبدالحسین الهامی که شاعری برجسته بود و ابوالقاسم لاهوتی که از شاعران آزادیخواه است. وى از شعراى آیینى پارسى زبان است که داراى مثنوى حماسى عاشورا به سبک شاهنامه فردوسى در بحر تقارب است و آن را در چهار خیابان <ref>بخش.</ref>تدوین کرده و به همین دلیل به فردوسى حسینى ملقب شده است. | ||
== آثار == | ==آثار== | ||
اشعار وى غالبا برگرفته از روایات | اشعار وى غالبا برگرفته از روایات و کتب تاریخى و مقاتل است. اصل این مثنوى حماسى بنا بر گفته دکتر پرویز داکانى تمامى وقایع عاشورا را از آغاز تا به انجام شامل مىشود که متأسفانه به نقل قسمتهایى از آن در دیوان وى بسنده شده است.<ref>دیوان چاپى الهامى کرمانشاهى شامل پنج قسمت (3040 بیت) است: | ||
* مثنوى باغ فردوس در 2364 بیت. | *مثنوى باغ فردوس در 2364 بیت. | ||
* غزلها شامل 9 غزل در 68 بیت. | *غزلها شامل 9 غزل در 68 بیت. | ||
* قصیدهها شامل 14 قصیده در 420 بیت، داراى مناقب آیینى و اشخاص مختلف. | *قصیدهها شامل 14 قصیده در 420 بیت، داراى مناقب آیینى و اشخاص مختلف. | ||
* مثنوى حسن منظر در 64 بیت شامل 5 مثنوى آیینى. | *مثنوى حسن منظر در 64 بیت شامل 5 مثنوى آیینى. | ||
* مثنوى بستان ماتم در 124 بیت شامل پنج مثنوى ماتمى. </ref> | *مثنوى بستان ماتم در 124 بیت شامل پنج مثنوى ماتمى.</ref> عموم تذکرهنویسان آوردهاند که وى مردى عامى بوده و حتى معانى برخى از لغاتى را که در شعر خود مىآورده<ref>مثنوى باغ فردوس او که به شیوه شاهنامه فردوسى سروده شده از سبک خراسانى پیروى مىکند و مشخصههاى آغازین این سبک را دارا است از قبیل استعمال: «ایدون»و«ایدر»در معانى: در چنین، این چنین، و اینک و اینجا و آوردن واو عاطفه در اول مصراعها -که امروزه مورد علاقه خاص غزلسراهاى جوان ماست- بهکاربردن ابا و ابر در معانى: «به، با و بر» استفاده از الف اطلاق در پایان حروف قافیه، استعمال مر در غیر مفعول صریح که معمولا به منظور تاکید قبل از مفعول صریح مىآید، به کارگیرى صورت جمع «اسم معنى» بر خلاف قیاس و مواردى از این قبیل. </ref> نمىدانسته و از دیگران معانى آنها را مىپرسیده و عجیبتر آنکه به درستى از واژهها استفاده مىکرده است! <ref>کسانى که مایلاند درباره وى تحقیق بیشترى کنند مىتوانند به مقدمه دیوان وى،حدیقة الشّعرا،ج 1،تذکره مختصر شعراى کرمانشاه،کلیات آثار سید عبد الکریم غیرت،جغرافیاى مختصر کرمانشاه و تذکره باغ هزار گل مراجعه نمایند.</ref> اثر منظومى که الهامى در وقایع کربلا آفریده است مورد توجه شاعرانی همچون: میرزا محمد صادق ادیب الممالک فراهانى، میرزا محمد کاظم نورى<ref>الفت.</ref>، محمد باقر میرزا خسروى، میرزا اللّه دوست کرمانشاهى <ref>سالک.</ref>، حسین قلى خان سلطانى کلهر، شباب <ref>جواد.</ref>، میرزا على محمد اصفهانى <ref>عشرت.</ref>و میرزا حسین عشقى بوده است و آنها اشعارى در توصیف مثنوى حماسى و عاشورایى باغ فردوس وى سرودهاند.<ref>ر.ک:دیوان الهامى کرمانشاهى(شرح منظوم کربلا به سبک شاهنامه)،سروده میرزا احمد کرمانشاهى متخلص به الهامى،با مقدمه و تصحیح و تعلیق امید اسلامپناه،چاپ اول(مرکز نشر میراث مکتوب،تهران،1379)،ص 28 تا 31.</ref> الهامى از سال 1295 تا 1302 ه. ق سرگرم سرودن منظومه باغ فردوس بوده است.<ref>همان،ص 59.</ref> قصاید و غزلهاى الهامى در سبک عراقى است و در سرودن مثنوىهاى حسن منظر و بستان ماتم به شیوه حکیم نظامى گنجوى عنایت داشته است. در آثار منظوم الهامى کرمانشاهى آرایههاى لفظى و معنوى و بیانى بسیارى دیده مىشود از قبیل: استعاره، اسناد مجازى، تشبیه، اشتقاق، جناس، ردّ القافیه، ردّ المطلع، ارسال المثل، اقتباس، تلمیح، مراعات نظیر<ref>همان،ص 80 تا 86.</ref> و غیره. | ||
=== منظوم === | ===منظوم=== | ||
* «مثنوی باغ فردوس»<ref>الهامی زمانی به نظم کتاب باغ فردوس پرداخت که نه از شعر و شاعری چیزی میدانست و نه با سخن آشنایی داشت و نه در تحصیل علوم رسمی کاری کرده بود. امّا این کتاب در سلامت الفاظ و نفاست معانی و فصاحت بیان و حسن ایجاز مشهور ادبا بوده است. الهامی این کتاب را در مراثی امام حسین (ع) به وزن و سبک «شاهنامه فردوسی» سرود. وی به سال 1295 ه. ق شروع به سرودن نمود و در 1302 ه. ق. به پایان رسید. این کتاب مشتمل بر چهار خیابان و قریب سی هزار بیت میباشد. | *«مثنوی باغ فردوس»<ref>الهامی زمانی به نظم کتاب باغ فردوس پرداخت که نه از شعر و شاعری چیزی میدانست و نه با سخن آشنایی داشت و نه در تحصیل علوم رسمی کاری کرده بود. امّا این کتاب در سلامت الفاظ و نفاست معانی و فصاحت بیان و حسن ایجاز مشهور ادبا بوده است. الهامی این کتاب را در مراثی امام حسین (ع) به وزن و سبک «شاهنامه فردوسی» سرود. وی به سال 1295 ه. ق شروع به سرودن نمود و در 1302 ه. ق. به پایان رسید. این کتاب مشتمل بر چهار خیابان و قریب سی هزار بیت میباشد. | ||
* خیابان اول، در توحید و نیایش خداوند، ستایش حضرت رسالت پناهى، در منقبت شاه ولایت على(علیه السلام)در ستایش صدیقه کبرى-علیه السلام-در تمجید حسام السلطنه سلطان مراد میرزا، در شرح خواب دیدن ناظم و نظم کتاب، در ستایش سخن و مدح فردوسى، در خطاب به ساقى حقیقى و استدعاى باده حقیقت، در ستایش حسین قلى خان سلطانى ، در مرگ معاویه و سلطنت یزید، در هجرت امام حسین-علیه السلام- از مدینه پیغمبر-صلى اللّه علیه و آله و سلم-تا آخر وقایع عاشورا. | *خیابان اول، در توحید و نیایش خداوند، ستایش حضرت رسالت پناهى، در منقبت شاه ولایت على(علیه السلام)در ستایش صدیقه کبرى-علیه السلام-در تمجید حسام السلطنه سلطان مراد میرزا، در شرح خواب دیدن ناظم و نظم کتاب، در ستایش سخن و مدح فردوسى، در خطاب به ساقى حقیقى و استدعاى باده حقیقت، در ستایش حسین قلى خان سلطانى ، در مرگ معاویه و سلطنت یزید، در هجرت امام حسین-علیه السلام- از مدینه پیغمبر-صلى اللّه علیه و آله و سلم-تا آخر وقایع عاشورا. | ||
* خیابان دوم، در ستایش خدا و پیامبر و امام على و امام زمان-علیهما السلام-وقایع روز عاشورا را از صبح تا انقضاى شهادت آن حضرت. | *خیابان دوم، در ستایش خدا و پیامبر و امام على و امام زمان-علیهما السلام-وقایع روز عاشورا را از صبح تا انقضاى شهادت آن حضرت. | ||
* خیابان سوم، در ستایش خدا و رسول و ائمّه هدى-علیهم السلام-در ستایش شمس المشرقین امام حسین، در وقایع پس از شهادت آن حضرت و اسیرى اهل بیت تا ورود آنان به مدینه طیّبه. | *خیابان سوم، در ستایش خدا و رسول و ائمّه هدى-علیهم السلام-در ستایش شمس المشرقین امام حسین، در وقایع پس از شهادت آن حضرت و اسیرى اهل بیت تا ورود آنان به مدینه طیّبه. | ||
* خیابان چهارم، در ستایش حضرت پروردگار و نعت حضرت ختمى مرتبت-صلى اللّه علیه و آله و سلم-و منقبت حضرت على-علیه السلام-و اولاد طاهرینش یک ساقىنامه و شرح حال مختار. | *خیابان چهارم، در ستایش حضرت پروردگار و نعت حضرت ختمى مرتبت-صلى اللّه علیه و آله و سلم-و منقبت حضرت على-علیه السلام-و اولاد طاهرینش یک ساقىنامه و شرح حال مختار. | ||
باید توجه داشت که شیوایی و جذابیّت و تأثیر عجیب این منظومه طوری است که برای مردی عامی چون میرزا احمد اغلب لغات و کنایاتی که در شعر به کار میبرد و بعد از سرودن آن را میپرسد نشان دهندهی الهاماتی غیبی به اوست.</ref> | باید توجه داشت که شیوایی و جذابیّت و تأثیر عجیب این منظومه طوری است که برای مردی عامی چون میرزا احمد اغلب لغات و کنایاتی که در شعر به کار میبرد و بعد از سرودن آن را میپرسد نشان دهندهی الهاماتی غیبی به اوست.</ref> | ||
* «مثنوی اندرزنامه»<ref>در بحر متقارب</ref> | *«مثنوی اندرزنامه»<ref>در بحر متقارب</ref> | ||
* «مثنوی باغ ارم»<ref>در شهادت حضرت حمزه و جعفر طیّار و بعضی از غزوات حضرت علی (ع)</ref> | *«مثنوی باغ ارم»<ref>در شهادت حضرت حمزه و جعفر طیّار و بعضی از غزوات حضرت علی (ع)</ref> | ||
* «مثنوی بستان ماتم»<ref>در شرح حال امام موسی بن جعفر (ع) بر وزن کتاب خسرو و شیرین نظامی</ref> | *«مثنوی بستان ماتم»<ref>در شرح حال امام موسی بن جعفر (ع) بر وزن کتاب خسرو و شیرین نظامی</ref> | ||
* «مثنوی حسن منظر»<ref>بر وزن لیلی و مجنون</ref> | *«مثنوی حسن منظر»<ref>بر وزن لیلی و مجنون</ref> | ||
* «حسینیّه»<ref>مشتمل بر غزل و قطعات در مصیبت سیّد الشهداء | *«حسینیّه»<ref>مشتمل بر غزل و قطعات در مصیبت سیّد الشهداء | ||
در قالب غزل و قطعه سروده شده و درباره حادثه خونبار حضرت سید الشهداء (ع) است که متاسفانه فعلا در دسترس ما قرار ندارد</ref> | در قالب غزل و قطعه سروده شده و درباره حادثه خونبار حضرت سید الشهداء (ع) است که متاسفانه فعلا در دسترس ما قرار ندارد</ref> | ||
* «دیوان دفتر عشق»<ref>در عشق و عرفان</ref> | *«دیوان دفتر عشق»<ref>در عشق و عرفان</ref> | ||
* «دیوان قصاید و غزلیات» | *«دیوان قصاید و غزلیات» | ||
* «فتحنامه حسام الملک» | *«فتحنامه حسام الملک» | ||
* «قصائد الهامیّه فى مدائح الحسامیّه» | *«قصائد الهامیّه فى مدائح الحسامیّه» | ||
* «حدیث کساء» | *«حدیث کساء» | ||
* «حسینیه» | *«حسینیه» | ||
* «نصایح امیر نظام» | *«نصایح امیر نظام» | ||
خط ۱۰۳: | خط ۱۰۳: | ||
{{پایان شعر}} | {{پایان شعر}} | ||
=== برگزیدهای از مثنوی باغ فردوس === | ===برگزیدهای از مثنوی باغ فردوس=== | ||
'''ورود مسلم بن عقیل به مجلس ابن زیاد و مکالماتشان با یکدیگر''' | '''ورود مسلم بن عقیل به مجلس ابن زیاد و مکالماتشان با یکدیگر''' | ||
خط ۷۹۱: | خط ۷۹۱: | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
* [[دانشنامه شعر عاشورایی انقلاب حسینی در شعر شاعران عرب و عجم|دانشنامهی شعر عاشورایی، محمدزاده، ج 2، ص: 1014-1020.]] | *[[دانشنامه شعر عاشورایی انقلاب حسینی در شعر شاعران عرب و عجم|دانشنامهی شعر عاشورایی، محمدزاده، ج 2، ص: 1014-1020.]] | ||
* [[کاروان شعر عاشورا|محمد علی مجاهدی، کاروان شعر عاشورا، زمزم هدایت، ج1، ص 451-463.]] | *[[کاروان شعر عاشورا|محمد علی مجاهدی، کاروان شعر عاشورا، زمزم هدایت، ج1، ص 451-463.]] | ||
==پی نوشت== | ==پی نوشت== |