غالب دهلوی‌: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی حسین
پرش به ناوبری پرش به جستجو
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱: خط ۱:
'''غالب دهلوی''' (۱۲۱۲ ه. ق- ۱۲۵۸ ه. ق) شاعر، نویسنده و محقق مسلمان هندی در قرن سیزدهم هجری قمری است.{{جعبه اطلاعات شاعر و نویسنده
{{جعبه اطلاعات شاعر و نویسنده
| نام                    = غالب دهلوی
| نام                    = غالب دهلوی
| تصویر                  = غالب دهلوی.jpg
| تصویر                  = غالب دهلوی.jpg
خط ۴۶: خط ۴۶:
|امضا                  =
|امضا                  =
}}
}}
 
'''غالب دهلوی''' (۱۲۱۲ ه. ق- ۱۲۵۸ ه. ق) شاعر، نویسنده و محقق مسلمان هندی در قرن سیزدهم هجری قمری است.
==زندگینامه==
==زندگینامه==
میرزا اسداللّه خان نجم‌الدّوله دبیرالملوک متخلّص به «غالب» پسر «عبداللّه بیگ خان» شاعر، نویسنده و محققی است که هم به فارسی و هم به زبان اردو آثاری دارد. وی به زیبایی و عُلوّ سبک شهرت دارد. اصل او از توران است. نیاکان او ترک ایبک بوده‌اند و جدّش در زمان شاه عالم به دهلی هجرت کرد.
میرزا اسداللّه خان نجم‌الدّوله دبیرالملوک متخلّص به «غالب» پسر «عبداللّه بیگ خان» شاعر، نویسنده و محققی است که هم به فارسی و هم به زبان اردو آثاری دارد. وی به زیبایی و عُلوّ سبک شهرت دارد. اصل او از توران است. نیاکان او ترک ایبک بوده‌اند و جدّش در زمان شاه عالم به دهلی هجرت کرد.
خط ۸۸: خط ۸۸:
| class="b" |<span class="beyt">میهمان بی‌خطر از خنجر کین بایستی </span>
| class="b" |<span class="beyt">میهمان بی‌خطر از خنجر کین بایستی </span>
|-
|-
| class="b" |<span class="beyt"> سخن این است که در راه حسین بن علی(ع)</span>
| class="b" |<span class="beyt"> سخن این است که در راه [[حسین بن على (ع)|حسین بن علی(ع)]]</span>
| style="width:2em;" |
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt">پویه از روی حقیقت ز جبین بایستی </span>
| class="b" |<span class="beyt">پویه از روی حقیقت ز جبین بایستی </span>

نسخهٔ ‏۸ مهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۰۹

غالب دهلوی
غالب دهلوی.jpg
نام اصلی میرزا اسدالله خان نجم‌الدّوله دبیرالملوک بن عبدالله بیگ خان
زادروز سال ۱۲۱۲ ه. ق
مرگ سال ۱۲۸۵ ه. ق.
جایگاه خاکسپاری بقعه خواجه نظام‌الدّین اولیا
کتاب‌ها قاطع برهان، عشق‌نامه و دیوان اشعار
تخلص غالب

غالب دهلوی (۱۲۱۲ ه. ق- ۱۲۵۸ ه. ق) شاعر، نویسنده و محقق مسلمان هندی در قرن سیزدهم هجری قمری است.

زندگینامه

میرزا اسداللّه خان نجم‌الدّوله دبیرالملوک متخلّص به «غالب» پسر «عبداللّه بیگ خان» شاعر، نویسنده و محققی است که هم به فارسی و هم به زبان اردو آثاری دارد. وی به زیبایی و عُلوّ سبک شهرت دارد. اصل او از توران است. نیاکان او ترک ایبک بوده‌اند و جدّش در زمان شاه عالم به دهلی هجرت کرد.

اسداللّه در پنج سالگی پدر خود را از دست داد و تحت حمایت عمّ خود «نصراللّه بیگ خان» صوبه دار آگره قرار گرفت. پس از مرگ وی برای غالب که آنگاه نه ساله بود از طرف پادشاه دهلی مقرّری ماهیانه معادل پنجاه روپیه تعیین شد. در سال ۱۸۴۷ میلادی، واجد علی‌شاه در پاداش اشعار غالب، قراردادی با او منعقد کرد و مقرّری سالیانه برای او معین کرد و نوّاب رامپور چون شهرت شاعر را شنید (در مقابل اشعار او در سال ۱۸۵۹ م) حقوق ماهیانه برایش مقرّر نمود.

غالب بازمانده‌ی خانواده جنگجو بود. خون گرمی که از اجداد ترک ایبک به ارث برده بود در رگهایش جریان داشت و در اشعار او منعکس و هویدا بود. هنوز دوره‌ی تحصیلی خود را به پایان نرسانیده و شاگرد مدرسه بود که شعر گفتن را آغاز کرد ولی هنر واقعی شعر او پس از شورش عظیم سال ۱۸۵۷ م به ظهور پیوست. این شورش که نماینده‌ی نزاع و اختلافات قوای متضاد بود، اشیایی را که نباید ویران شود، منهدم و نابود ساخت. چه بسا تشکیلات و مؤسّسات مفید دوره‌ی مغولی که ویران گردید و در نتیجه اشعارش را که این تأثیر و احساسات را منعکس می‌سازد به صورتی مولم و دردآمیز در آمده و شنونده را سخت متأثر می‌سازد. او از عصر و زمان خویش بسیار بیشتر بود و به همین دلیل معاصرینش قدر و قیمت او را ندانستند.

غالب پس از مدتی اندک اقامت در رامپور به دهلی بازگشت و به سن ۷۳ سالگی به سال ۱۲۸۵ ه. ق درگذشت و در جوار بقعه‌ی خواجه نظام الدّین اولیا به خاک سپرده شد.

وی پیشرو سبک نو در شعر اردوست و نخستین شاعری است که عقاید و نظرات فلسفی را در شعر اردو وارد کرده است. او را پدر شعر اردو می‌نامند. غالب در اشعار فارسی شیوه‌ی شاعران سبک هندی را پیش گرفت.

وی معاصر بابریان بود و در مدح آخرین پادشاه این سلسله، بهادر شاه دوم چند قصیده گفته است.

آثار

غالب کتبی به نثر دارد که از آن جمله است: «قاطع برهان» که انتقادی تند بر برهان قاطع است و موجب غوغایی عظیم بین محققان هند شد. [۱] دیوان غالب، پنج آهنگ، عشق‌نامه از دیگر آثار اوست.

اشعار

شعر ۱


ای کج‌اندیش فلک، حرم دین بایستی‌ علم شاه نگون شد، نه چنین بایستی
تا چه افتاد که بر نیزه سرش گردانند عزّت شاه شهیدان به ازین بایستی
حیف باشد که فتد خسته ز توسن بر خاک‌ آن که جولانگه او عرش برین بایستی
حیف باشد که ز اعدا نم آبی طلبد آن که سایل به درش روح امین بایستی
أیّها القوم تنّزل بود، از خود گویم‌ میهمان بی‌خطر از خنجر کین بایستی
سخن این است که در راه حسین بن علی(ع) پویه از روی حقیقت ز جبین بایستی
چشم بد دور، به هنگام تماشای رخش‌ رو نما سلطنت روی زمین بایستی
به اسیران ستمدیده پس از قتل حسین(ع) دل نرم و منش مهر گزین بایستی
چه ستیزم به قضا؟ ورنه بگویم «غالب» علم شاه نگون شد، نه چنین بایستی


شعر ۲

وقت است که در پیچ و خم نوحه‌سرایی‌ سوزد ز نفس نوحه‌گر از تلخ نوایی
وقت است که در سینه‌زنی، آل عبا را سر پنجه حنایی شود و رنگ هوایی
وقت است که جبریل ز بی‌مایگی درد غم را ز دل فاطمه خواهد به گدایی
وقت است که آن پردگیان کز ره تعظیم‌ بر در گهشان کرده فلک ناصیه‌سایی [۲]
از خیمه‌ی آتش زده عریان به در آیند چون شعله دخان [۳] بر سرشان کرده ردایی
جانها همه فرسوده‌ی تشویش اسیری‌ دلها همه خون گشته‌ی اندوه رهایی
ای چرخ چو آن شد، دگر از بهر چه گردی؟ ای خاک چو این شد، دگر آسوده چرایی؟
خون گردو فرو ریز اگر صاحب دردی‌ برخیز و به خون غلت، گر از اهل وفایی
تنهاست حسین بن علی (ع) در صف اعدا اکبر تو کجا رفتی و عبّاس کجایی؟
توقیع شهادت که پیمبر ز خدا داشت‌ از خون حسین بن علی یافت روایی
فریاد از آن حامل منشور امامت‌ فریاد از آن نسخه‌ی اسرار خدایی
فریاد از آن زاری و خونابه فشانی‌ فریاد از آن خواری و بی‌برگ و نوایی
«غالب»! جگری خون کن و از دیده فرو ریز گر روی شناس غم شاه شهدایی [۴]


منابع

پی نوشت

  1. لغت نامه دهخدا.
  2. ناصیه سایی: پیشانی ساییدن، سجده کردن.
  3. دخان: دود.
  4. سیری در مرثیه عاشورایی؛ ص ۲۵۱.