شیخ بهایی‌: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی حسین
پرش به ناوبری پرش به جستجو
جزبدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۶: خط ۶:
|نام کامل=بهاءالدین محمد بن حسین عاملی
|نام کامل=بهاءالدین محمد بن حسین عاملی
|لقب=شیخ بهایی
|لقب=شیخ بهایی
|نسب= از نوادگان [[حارث همدانی]]،{{سخ}}صحابی معروف [[علی بن ابی‌طالب]]
|نسب= از نوادگان حارث همدانی،{{سخ}}صحابی معروف علی بن ابی‌طالب
|زادروز=26 ذیحجه 953 ق ([[8 اسفند]] 925 ش)
|زادروز=26 ذیحجه 953 ق (8 اسفند 925 ش)
|شهر تولد=[[بعلبک]]
|شهر تولد=بعلبک
|کشور تولد=[[امپراتوری عثمانی]] ([[لبنان]] کنونی)
|کشور تولد=امپراتوری عثمانی (لبنان کنونی)
|تاریخ درگذشت=12 شوال 1030 ق ([[8 شهریور]] 1000 ش)
|تاریخ درگذشت=12 شوال 1030 ق (8 شهریور 1000 ش)
|شهر درگذشت=[[اصفهان]]
|شهر درگذشت=اصفهان
|کشور درگذشت=[[ایران]]
|کشور درگذشت=[[ایران]]
|آرامگاه=کنار مقبرهٔ [[علی بن موسی الرضا]]{{سخ}}(جنب [[موزه آستان قدس]]){{سخ}}[[مشهد]]
|آرامگاه=کنار مقبرهٔ علی بن موسی الرضا{{سخ}}(جنب موزه آستان قدس){{سخ}} مشهد
|نام همسر=کفایت خاتون
|نام همسر=کفایت خاتون
|فرزندان=
|فرزندان=
|دین=اسلام
|دین=اسلام
|مذهب=[[شیعه دوازده امامی]]<ref>(نظر به تألیف حاشیه اثنی عشریه)</ref>
|مذهب=شیعه دوازده امامی<ref>(نظر به تألیف حاشیه اثنی عشریه)</ref>
|مناصب=[[شیخ‌الاسلام]] <small>(مهم‌ترین منصب{{سخ}}سیاسی-مذهبی در دربار [[صفویان|صفوی]])</small>
|مناصب=شیخ‌الاسلام<small>(مهم‌ترین منصب{{سخ}}سیاسی-مذهبی در دربار صفویان{{!}}صفوی)</small>
|استادان=[[عزالدین حسین عاملی]] (پدرش){{سخ}}[[عبدالله بن شهاب‌الدین حسین یزدی|ملا عبدالله یزدی]]{{سخ}}مولانا [[عبدالله شوشتری]]{{سخ}}مولانا [[افضل قاینی]]{{سخ}}حکیم [[عمادالدین محمود]]
|استادان=عزالدین حسین عاملی (پدرش){{سخ}}عبدالله بن شهاب‌الدین حسین یزدی{{سخ}}مولانا عبدالله شوشتری{{سخ}}مولانا افضل قاینی{{سخ}}حکیم عمادالدین محمود
|شاگردان=[[ملاصدرای شیرازی]]{{سخ}}[[محمدتقی مجلسی]]{{سخ}}[[محقق سبزواری]]{{سخ}}[[نظام‌الدین محمد قرشی]]{{سخ}}[[ملا محسن فیض کاشانی]]{{سخ}}[[ملا خلیل قزوینی]]{{سخ}}[[ملا صالح مازندارانی]]{{سخ}}[[سید میرزا حسینی طباطبایی نائینی]]
|شاگردان=ملاصدرای شیرازی{{سخ}}محمدتقی مجلسی{{سخ}}محقق سبزواری{{سخ}}نظام‌الدین محمد قرشی{{سخ}}ملا محسن فیض کاشانی{{سخ}}<nowiki>[[ملا خلیل قزوینی</nowiki>{{سخ}}ملا صالح مازندارانی{{سخ}}سید میرزا حسینی طباطبایی نائینی
|تالیفات= ''[[مفتاح الفلاح]]''، ''[[کشکول]]''{{سخ}}''[[حبل المتین (کتاب)|حبل المتین]]''، ''[[حدائق الصالحین]]''{{سخ}}''[[مثنوی نان و حلوا]]''، ''عروة الوثقی''{{سخ}}''[[تشریح الافلاک]]''، ''[[جامع عباسی]]''{{سخ}}''[[مشرق الشمسین و اکسیر السعادتین]]''{{سخ}}''[[خلاصة الحساب]]''، ''[[حدیقه هلالیه]]''{{سخ}}''[[بحر الحساب]]''، ''[[الزبده فی الاصول]]''{{سخ}}''[[صمدیه]]''، ''[[اثنا عشریه]]''، [[سر المستتر]]
|تالیفات= ''مفتاح الفلاح''، ''کشکول''{{سخ}}''حبل المتین (کتاب)''، ''حدائق الصالحین''{{سخ}}''مثنوی نان و حلوا''، ''عروة الوثقی''{{سخ}}''تشریح الافلاک''، ''جامع عباسی''{{سخ}}''مشرق الشمسین و اکسیر السعادتین''{{سخ}}''خلاصة الحساب''، ''حدیقه هلالیه''{{سخ}}''بحر الحساب''، ''الزبده فی الاصول''{{سخ}}''صمدیه''، ''اثنا عشریه''، سر المستتر
}}
}}
'''شیخ بهایی''' از چهره های برجسته تاریخ اسلام است.
<br />
== زندگینامه ==
محمّد بن حسین معروف به بهاء الدّین عاملی و معروف به «شیخ بهایی» و منسوب به جبل عامل یکی از چهره‌های برجسته‌ی تاریخ اسلام است. وی از اکثر علوم روزگار خویش بهره‌ی کامل داشت. این دانشمند فرهیخته عهد شاه عباس به سال 953 ه. ق در بعلبک متولّد شد. پدرش عز الدّین حسین در سال 966 به ایران مهاجرت کرد و او نیز به همراه پدر به ایران آمد و بهاء الدّین در ایران نشأت یافت و سالها چون خورشید در حوزه‌ی پربار علمی اصفهان درخشید.
محمّد بن حسین معروف به بهاء الدّین عاملی و معروف به «شیخ بهایی» و منسوب به جبل عامل یکی از چهره‌های برجسته‌ی تاریخ اسلام است. وی از اکثر علوم روزگار خویش بهره‌ی کامل داشت. این دانشمند فرهیخته عهد شاه عباس به سال 953 ه. ق در بعلبک متولّد شد. پدرش عز الدّین حسین در سال 966 به ایران مهاجرت کرد و او نیز به همراه پدر به ایران آمد و بهاء الدّین در ایران نشأت یافت و سالها چون خورشید در حوزه‌ی پربار علمی اصفهان درخشید.


شیخ بهائی در 12 شوال 1031 ه. ق در اصفهان بدرود حیات گفت. جنازه‌ی او را به مشهد منتقل و در جوار حرم مطهر حضرت علی بن موسی الرّضا (ع) دفن کردند. شیخ بهائی تألیفاتی به فارسی و عربی دارد که مجموع آنها به 88 کتاب و رساله بالغ می‌شود. او به علاوه‌ی کتب مختلف علمی، در شعر فارسی و عربی آثار ارزشمندی برجای نهاده است.
شیخ بهائی در 12 شوال 1031 ه. ق در اصفهان بدرود حیات گفت. جنازه‌ی او را به مشهد منتقل و در جوار حرم مطهر حضرت علی بن موسی الرّضا (ع) دفن کردند.  
 
== آثار ==
شیخ بهائی تألیفاتی به فارسی و عربی دارد که مجموع آنها به 88 کتاب و رساله بالغ می‌شود. او به علاوه‌ی کتب مختلف علمی، در شعر فارسی و عربی آثار ارزشمندی برجای نهاده است.


بعضی از آثار او عبارتند از: دو مثنوی فارسی «نان و حلوا» و «شیر و شکر»، «جامع عباسی» (فقه)، «خلاصة الحساب»، «تشریح افلاک»، «کتاب اربعین» به عربی و «کشکول» که مجموعه‌ای است از نوادر حکایات علوم و اخبار و امثله و اشعار عربی و فارسی. <ref>الاعلام زرکلی؛ ج 3، ص 889. ریاض العارفین؛ ص 45. ادب الطف؛ ج 5، ص 95- 101. با تلخیص.</ref>
بعضی از آثار او عبارتند از: دو مثنوی فارسی «نان و حلوا» و «شیر و شکر»، «جامع عباسی» (فقه)، «خلاصة الحساب»، «تشریح افلاک»، «کتاب اربعین» به عربی و «کشکول» که مجموعه‌ای است از نوادر حکایات علوم و اخبار و امثله و اشعار عربی و فارسی. <ref>الاعلام زرکلی؛ ج 3، ص 889. ریاض العارفین؛ ص 45. ادب الطف؛ ج 5، ص 95- 101. با تلخیص.</ref>


 
== نمونه اشعار ==
مصابک یا مولای أورث حرقةو أمطر من اجفاننا هاطل المزن
مصابک یا مولای أورث حرقةو أمطر من اجفاننا هاطل المزن


خط ۱۲۹: خط ۱۳۷:


12- در آن شب من به چنین سعادتی نائل گشتم، و اقرار دارم که شایسته‌ی چنین دهش و عطایی نبودم.
12- در آن شب من به چنین سعادتی نائل گشتم، و اقرار دارم که شایسته‌ی چنین دهش و عطایی نبودم.


==منابع==
==منابع==


دانشنامه‌ی شعر عاشورایی، محمدزاده، ج‌1، ص: 439-441.
* [http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=700738&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author دانشنامه‌ی شعر عاشورایی، محمدزاده، ج‌1، ص: 439-441.]


==پی نوشت==
==پی نوشت==
خط ۱۴۱: خط ۱۴۷:
[[رده:شاعران]]
[[رده:شاعران]]
[[رده:شاعران عرب]]
[[رده:شاعران عرب]]
<references />

نسخهٔ ‏۲۷ آوریل ۲۰۲۱، ساعت ۱۵:۳۷

بهاءالدین محمد بن حسین عاملی (شیخ بهایی)
شیخ بهایی.jpg
شناسنامه
نام کامل بهاءالدین محمد بن حسین عاملی
لقب شیخ بهایی
نسب از نوادگان حارث همدانی،
صحابی معروف علی بن ابی‌طالب
زادروز 26 ذیحجه 953 ق (8 اسفند 925 ش)
زادگاه بعلبک، امپراتوری عثمانی (لبنان کنونی)
تاریخ مرگ 12 شوال 1030 ق (8 شهریور 1000 ش)
محل مرگ اصفهان، ایران
آرامگاه کنار مقبرهٔ علی بن موسی الرضا
(جنب موزه آستان قدس)
مشهد
نام همسر کفایت خاتون
دین اسلام
مذهب شیعه دوازده امامی[۱]
اطلاعات سیاسی
پست‌ها شیخ‌الاسلام(مهم‌ترین منصب
سیاسی-مذهبی در دربار صفویان|صفوی)
اطلاعات علمی و مذهبی
شاگردان ملاصدرای شیرازی
محمدتقی مجلسی
محقق سبزواری
نظام‌الدین محمد قرشی
ملا محسن فیض کاشانی
[[ملا خلیل قزوینی
ملا صالح مازندارانی
سید میرزا حسینی طباطبایی نائینی
کتاب‌ها مفتاح الفلاح، کشکول
حبل المتین (کتاب)، حدائق الصالحین
مثنوی نان و حلوا، عروة الوثقی
تشریح الافلاک، جامع عباسی
مشرق الشمسین و اکسیر السعادتین
خلاصة الحساب، حدیقه هلالیه
بحر الحساب، الزبده فی الاصول
صمدیه، اثنا عشریه، سر المستتر

شیخ بهایی از چهره های برجسته تاریخ اسلام است.


زندگینامه

محمّد بن حسین معروف به بهاء الدّین عاملی و معروف به «شیخ بهایی» و منسوب به جبل عامل یکی از چهره‌های برجسته‌ی تاریخ اسلام است. وی از اکثر علوم روزگار خویش بهره‌ی کامل داشت. این دانشمند فرهیخته عهد شاه عباس به سال 953 ه. ق در بعلبک متولّد شد. پدرش عز الدّین حسین در سال 966 به ایران مهاجرت کرد و او نیز به همراه پدر به ایران آمد و بهاء الدّین در ایران نشأت یافت و سالها چون خورشید در حوزه‌ی پربار علمی اصفهان درخشید.

شیخ بهائی در 12 شوال 1031 ه. ق در اصفهان بدرود حیات گفت. جنازه‌ی او را به مشهد منتقل و در جوار حرم مطهر حضرت علی بن موسی الرّضا (ع) دفن کردند.

آثار

شیخ بهائی تألیفاتی به فارسی و عربی دارد که مجموع آنها به 88 کتاب و رساله بالغ می‌شود. او به علاوه‌ی کتب مختلف علمی، در شعر فارسی و عربی آثار ارزشمندی برجای نهاده است.

بعضی از آثار او عبارتند از: دو مثنوی فارسی «نان و حلوا» و «شیر و شکر»، «جامع عباسی» (فقه)، «خلاصة الحساب»، «تشریح افلاک»، «کتاب اربعین» به عربی و «کشکول» که مجموعه‌ای است از نوادر حکایات علوم و اخبار و امثله و اشعار عربی و فارسی. [۲]

نمونه اشعار

مصابک یا مولای أورث حرقةو أمطر من اجفاننا هاطل المزن

فلو لم یکن رب السماء منزّهاعن الحزن قلنا انه لک فی الحزن [۳]


آقای من! مصائب تو آتشی در دلم بر جای نهاد و از دیدگانم باران بسیار فرو ریخت.

اگر خداوند آسمانها (و زمین) از اندوه منزّه نمی‌بود، می‌گفتیم که او نیز برای تو اندوهناک شد.


1- یا کراما صبرنا عنهم محال‌إنّ حالی بعدکم فی شرّ حال

2- إن أتی حیّکم ریح الشمال‌صرت لا أدری یمینی من شمال

3- لا تلومونی علی فرط الضجرلیس قلبی من حدید أو حجر

4- فات مطلوبی و محبوبی هجرو الحشافی کلّ آن باشتعال

5- هم کرام ما علیهم من مزیدمن یمت فی حبّهم یمضی شهید

6- مثل مقتول لدی المولی الحمیدأحمدی الخلق محمود الفعال [۴]


1 و 2- ای بزرگوارانی که از دوری شما محال است که شکیبا باشیم. پس از شما من در بدترین احوال به سر می‌برم. هر گاه باد شمال بوی شما را به من آورد، من سر از پا نمی‌شناسم.

3- مرا بر دلتنگی و فراوانی اندوهم نکوهش نکنید، دل من از آهن و سنگ نیست.

4- مطلوب من از دست رفته، و یار و دلبرم از من دور افتاده است، و هر لحظه جگرم شعله می‌کشد.

5 و 6- اینان بزرگوارانی هستند که فوق بزرگواریشان قابل تصوّر نیست. هرکس در محبّت ایشان بمیرد، شهید محسوب می‌شود. چنان شهیدی که گویی در پیش مولای خود که اخلاقی پسندیده و کرداری ستوده دارد، به خاک و خون غلتیده است.


من أربعة و عشرة أمدادی‌فی ستّ بقاع سکنوا یا حادی

فی طیبة و العزی و سامّراءفی طوس و کربلا و فی بغداد [۵]


ای شتربان، چهارده تن یاران من (چهارده معصوم) در شش بقعه و آستان مقدس آرمیده‌اند که عبارتند از: مدینه، نجف، سامرا، طوس، کربلا و بغداد.


یا ریح إذا أتیت دار الأحباب‌قبّل عنّی تراب تلک ألا عتاب

إن هم سألوا عن البهاءیّ فقل‌قد ذاب من الشّوق الیکم قد ذاب [۶]


ای باد! چون بر در سرای دوستان می‌گذری از سوی من، بر خاک آن آستانهای پاک بوسه زن، هرگاه پرسند که بهایی را حال چگونه است؟ بگو از شوق دلباختگی، زار و ناتوان گشته و از بین رفته است.


شیخ بهایی پیامبر اکرم (ص) را در خواب دیده و این خواب را در شعر زیر آورده است: [۷]


1- و لیلة کان بها طالعی‌فی ذروة السّعد و أوج الکمال

2- قصّر طیب الوصل من عمرهافلم تکن إلّا کحلّ العقال

3- و اتّصل الفجر بها بالعشاو هکذا عمر لیالی الوصال

4- إذ أخذت عینی فی نومهاو انتبه الطالع بعد الوبال

5- فزرته فی اللّیل مستعطفاأفدیه بالنّفس و أهلی و مال

6- و أشتکی ما أنا فیه البلی‌و ما ألاقی الیوم من سوء حال

7- فأظهر العطف علی عبده‌بمنطق یزری بنظم اللآل

8- فیالها من لیلة نلت فی‌ظلامها ما لم یکن فی خیال؟

9- أمست خفیفات مطایا الرّجابها و أضحت بالعطایا ثقال

10- سقیت فی ظلمائها خمرةصافیة صرفا طهورا حلال

11- و ابتهج القلب بأهل الحمی‌و قرّت العین بذاک الجمال

12- و نلت ما نلت علی أنّنی‌ما کنت استوجب ذاک النّوال


1- در آن شب، شبی که طالع من در اوج سعد و کمال بود.

2- شبی که عمر وصال آن‌چه کوتاه بود، گوئیا به اندازه یک باز کردن بند پای بود.

3- آن‌چنان کوتاه، که گویی سپیده‌دم را به شامگاه پیوسته‌اند. آری، شبهای وصال این‌چنین است.

4- پس از سختی‌های فراوان که کشیدم، آن شب چشمان من به دیدار آن بزرگ نایل گشت.

5- در آن شب او را در خواب زیارت کردم، او را که جان و مال خاندانم فدای او باد.

6- از سختی‌ها و بلایا بر آستانش شکایت کردم. و سوء حال خود را به پیشگاهش عرضه داشتم.

7- و او بر این هوادار خاکسارش، با گفتار و نوازشی که نظم مروارید را کنار می‌زد، تفقّدم کرد.

8- خدایا، چه شب گرانقدری که در ظلمت آن به سعادتی که هرگز در خیال نمی‌گنجد نائل شدم.

9- کاروان‌های امید و آرزو به آرمان رسیدند و عطایای گرانی بر ما لطف کردند.

10- «دوش در ظلمت شب آب حیاتم دادند» و با باده‌ی حلال خوشگواری که بس زلال بود، پذیرایی شدم.

11- دل من با دیدار آن بزرگواران شادمانه و دیده‌ام به نور جمالشان روشن شد.

12- در آن شب من به چنین سعادتی نائل گشتم، و اقرار دارم که شایسته‌ی چنین دهش و عطایی نبودم.

منابع

پی نوشت

  1. (نظر به تألیف حاشیه اثنی عشریه)
  2. الاعلام زرکلی؛ ج 3، ص 889. ریاض العارفین؛ ص 45. ادب الطف؛ ج 5، ص 95- 101. با تلخیص.
  3. ادب الطف؛ ج 5، ص 94.
  4. الغدیر؛ ج 11، ص 272 و 273.
  5. همان، ص 275.
  6. همان؛ ص 276.
  7. همان؛ ص 278. ادب الطف؛ ج 5، ص 104 و 105.