مداح شوشترى: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی حسین
پرش به ناوبری پرش به جستجو
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۵۸: خط ۵۸:
==== گزیده‌ای از اشعار عاشورایی ====
==== گزیده‌ای از اشعار عاشورایی ====
{{شعر}}
{{شعر}}
{{ب| اى فلک!از تو حسین کشته عدوان گردید | کفن اندر برِ او،خاک بیابان گردید }}
{{ب| اى فلک! از تو حسین کشته عدوان گردید | کفن اندر برِ او، خاک بیابان گردید }}


{{ب| عاقبت تخت‌نشین،زاده سفیان گردید | بر زمین ریخته تا خون جوانان گردید }}
{{ب| عاقبت تخت‌نشین، زاده سفیان گردید | بر زمین ریخته تا خون جوانان گردید }}


{{ب| کربلا پر ز گل و لاله و ریحان گردید }}
{{م| کربلا پر ز گل و لاله و ریحان گردید }}


{{ب| شمر بگرفت چو بر کف ز ره کین خنجر | لاجرم خاک سیه ریخت جهان را بر سر }}
{{ب| شمر بگرفت چو بر کف ز ره کین خنجر | لاجرم خاک سیه ریخت جهان را بر سر }}


{{ب| زد به سر زین غم عظمى به جنان،پیغمبر | در جنان،سینه‌زنان فاطمه شد با حیدر }}
{{ب| زد به سر زین غم عظمى به جنان، پیغمبر | در جنان، سینه‌زنان فاطمه شد با حیدر }}


{{ب| زین الم،بیت الحزن روضۀ رضوان گردید }}
{{م| زین الم، بیت الحزن روضۀ رضوان گردید }}


{{ب| رأس سلطان حجازى به سنان شد،از تو | نعش او،زیر سُم اسبِ خسان شد از تو }}
{{ب| رأس سلطان حجازى به سنان شد، از تو | نعش او، زیر سُم اسبِ خسان شد از تو }}


{{ب| قامت زینب دلخسته،کمان شد از تو | غارت زینت و خلخالِ زنان شد از تو }}
{{ب| قامت زینب دلخسته، کمان شد از تو | غارت زینت و خلخالِ زنان شد از تو }}


{{ب| غُل و زنجیر جفا،زیور طفلان گردید }}
{{م| غُل و زنجیر جفا، زیور طفلان گردید }}


{{ب| اى فلک!دختر زهرا ز تو شد ناقه‌سوار | از جفاى تو روان گشت به هر شهر و دیار }}
{{ب| اى فلک! دختر زهرا ز تو شد ناقه‌سوار | از جفاى تو روان گشت به هر شهر و دیار }}


{{ب| بستۀ بند ستم همچو اسیرانِ تتار | گه به صحرا و گهى کوچه و گاهى بازار }}  
{{ب| بستۀ بند ستم همچو اسیرانِ تتار | گه به صحرا و گهى کوچه و گاهى بازار }}  


{{ب| غمگسار دلِ پردرد یتیمان گردید }}
{{م| غمگسار دلِ پردرد یتیمان گردید }}


{{ب| اى فلک!حرمت اولاد على رفت به باد | تا ز کین پرده‌نشین شد حرم آل زیاد }}
{{ب| اى فلک! حرمت اولاد على رفت به باد | تا ز کین پرده‌نشین شد حرم آل زیاد }}


{{ب| باز کاین دیر خراب است دریغا آباد | چرخِ سرگشته چنین ظلم ندارد در یاد }}
{{ب| باز کاین دیر خراب است دریغا آباد | چرخِ سرگشته چنین ظلم ندارد در یاد }}


{{ب| روز و شب آن چه درین دوره و دوران گردید }}
{{م| روز و شب آن چه درین دوره و دوران گردید }}


{{ب| شد چو بر تخت،یزید از ره کین مست شراب | گشت آن لحظه،دل زینب مظلومه کباب }}
{{ب| شد چو بر تخت، یزید از ره کین مست شراب | گشت آن لحظه، دل زینب مظلومه کباب }}


{{ب| در فغان،سینه‌زنان عابد و کلثوم و رباب | چوب بگرفت و،به لبهاى حسین کرد خطاب }}
{{ب| در فغان، سینه‌زنان عابد و کلثوم و رباب | چوب بگرفت و، به لب‌هاى حسین کرد خطاب }}


{{ب| اى که ظاهر ز رخت معنى قرآن گردید }}
{{م| اى که ظاهر ز رخت معنى قرآن گردید }}


{{ب| دیدى آخر که ز قتل تو،روا گشتم کام | شام من،صبح شد و روز تو شد تیره چو شام }}
{{ب| دیدى آخر که ز قتل تو، روا گشتم کام | شام من، صبح شد و روز تو شد تیره چو شام }}


{{ب| فخر بر من همه کس کرد،خصوص این ایّام | که ز شمشیرم،بگرفت همه دهر نظام }}
{{ب| فخر بر من همه کس کرد، خصوص این ایّام | که ز شمشیرم، بگرفت همه دهر نظام }}


{{ب| اهل بیت تو،همه بى‌سر و سامان گردید }}
{{م| اهل بیت تو، همه بى‌سر و سامان گردید }}


{{ب| آتشم بر جگر افتاد کنون تا به ممات | که به کامم شده چون سمِّ اجل،آب حیات }}
{{ب| آتشم بر جگر افتاد کنون تا به ممات | که به کامم شده چون سمِّ اجل، آب حیات }}


{{ب| لال گردم که ز کفّار چه سر زد حرکات | دخترِ فاطمه،نسبت به کنیزى هیهات! }}
{{ب| لال گردم که ز کفّار چه سر زد حرکات | دخترِ فاطمه، نسبت به کنیزى هیهات! }}


{{ب| ز آن غلامى که به این زمره مسلمان گردید }}
{{م| ز آن غلامى که به این زمره مسلمان گردید }}


{{ب| ظلم شاهین فلک بین که شدش از چنگال | طایران حرم مصطفوى،بى‌پروبال }}
{{ب| ظلم شاهین فلک بین که شدش از چنگال | طایران حرم مصطفوى، بى‌پروبال }}


{{ب| گرچه شد دیده‌ام از خون جگر مالامال | جغدآسا به جهان بندم ز آن لب ز مقال }}
{{ب| گرچه شد دیده‌ام از خون جگر مالامال | جغدآسا به جهان بندم ز آن لب ز مقال }}


{{ب| کآشیانِ همه در گوشۀ ویران گردید }}
{{م| کآشیانِ همه در گوشۀ ویران گردید }}


{{ب| (مادح)!از خلق جفاپیشه،وفا هیچ مجو | روبهانند بسا رفته به جلدِ آهو }}
{{ب| مادح! از خلق جفاپیشه، وفا هیچ مجو | روبهانند بسا رفته به جلدِ آهو }}


{{ب| باش خاموش،کزین بیخردان بدخو | بادۀ عیش تو خونابۀ دل شد به سبو }}
{{ب| باش خاموش، کزین بی‌خردان بدخو | بادۀ عیش تو خونابۀ دل شد به سبو }}


{{ب| روزى‌ات بِه که ز لخت جگر،امکان <ref>این کلمه در اینجا به معناى(ممکن)به کار رفته که درست نیست.</ref> گردید <ref>دیوان حاج ملا فتح اللّه شوشترى متخلص به(وفائى)به انضمام اشعار میرزا عبد الرسول ملاّح شوشترى،به اهتمام مهدى آصفى،تهران،انتشارات جمهورى،چاپ اول،سال 1378،مقدمه و ص 203 و 204.</ref> }}
{{م| روزى‌ات بِه که ز لخت جگر، امکان <ref>این کلمه در اینجا به معناى (ممکن) به کار رفته که درست نیست.</ref> گردید <ref>دیوان حاج ملا فتح اللّه شوشترى متخلص به «وفائى» به انضمام اشعار میرزا عبد الرسول ملاّح شوشترى، به اهتمام مهدى آصفى، تهران، انتشارات جمهورى، چاپ اول، سال 1378، مقدمه و ص 203 و 204.</ref> }}
{{پایان شعر}}
{{پایان شعر}}
{| class="" style="margin: 0 auto; "
| class="b" |<span class="beyt"> اى فلک!از تو حسین کشته عدوان گردید </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"> کفن اندر برِ او،خاک بیابان گردید </span>
|-
| class="b" |<span class="beyt"> عاقبت تخت‌نشین،زاده سفیان گردید </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"> بر زمین ریخته تا خون جوانان گردید </span>
|-
| class="b" |<span class="beyt"> کربلا پر ز گل و لاله و ریحان گردید </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"><nowiki>{{{2}}}</nowiki></span>
|-
| class="b" |<span class="beyt"> شمر بگرفت چو بر کف ز ره کین خنجر </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"> لاجرم خاک سیه ریخت جهان را بر سر </span>
|-
| class="b" |<span class="beyt"> زد به سر زین غم عظمى به جنان،پیغمبر </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"> در جنان،سینه‌زنان فاطمه شد با حیدر </span>
|-
| class="b" |<span class="beyt"> زین الم،بیت الحزن روضۀ رضوان گردید </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"><nowiki>{{{2}}}</nowiki></span>
|-
| class="b" |<span class="beyt"> رأس سلطان حجازى به سنان شد،از تو </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"> نعش او،زیر سُم اسبِ خسان شد از تو </span>
|-
| class="b" |<span class="beyt"> قامت زینب دلخسته،کمان شد از تو </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"> غارت زینت و خلخالِ زنان شد از تو </span>
|-
| class="b" |<span class="beyt"> غُل و زنجیر جفا،زیور طفلان گردید </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"><nowiki>{{{2}}}</nowiki></span>
|-
| class="b" |<span class="beyt"> اى فلک!دختر زهرا ز تو شد ناقه‌سوار </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"> از جفاى تو روان گشت به هر شهر و دیار </span>
|-
| class="b" |<span class="beyt"> بستۀ بند ستم همچو اسیرانِ تتار </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"> گه به صحرا و گهى کوچه و گاهى بازار </span>
|-
| class="b" |<span class="beyt"> غمگسار دلِ پردرد یتیمان گردید </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"><nowiki>{{{2}}}</nowiki></span>
|-
| class="b" |<span class="beyt"> اى فلک!حرمت اولاد على رفت به باد </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"> تا ز کین پرده‌نشین شد حرم آل زیاد </span>
|-
| class="b" |<span class="beyt"> باز کاین دیر خراب است دریغا آباد </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"> چرخِ سرگشته چنین ظلم ندارد در یاد </span>
|-
| class="b" |<span class="beyt"> روز و شب آن چه درین دوره و دوران گردید </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"><nowiki>{{{2}}}</nowiki></span>
|-
| class="b" |<span class="beyt"> شد چو بر تخت،یزید از ره کین مست شراب </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"> گشت آن لحظه،دل زینب مظلومه کباب </span>
|-
| class="b" |<span class="beyt"> در فغان،سینه‌زنان عابد و کلثوم و رباب </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"> چوب بگرفت و،به لبهاى حسین کرد خطاب </span>
|-
| class="b" |<span class="beyt"> اى که ظاهر ز رخت معنى قرآن گردید </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"><nowiki>{{{2}}}</nowiki></span>
|-
| class="b" |<span class="beyt"> دیدى آخر که ز قتل تو،روا گشتم کام </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"> شام من،صبح شد و روز تو شد تیره چو شام </span>
|-
| class="b" |<span class="beyt"> فخر بر من همه کس کرد،خصوص این ایّام </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"> که ز شمشیرم،بگرفت همه دهر نظام </span>
|-
| class="b" |<span class="beyt"> اهل بیت تو،همه بى‌سر و سامان گردید </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"><nowiki>{{{2}}}</nowiki></span>
|-
| class="b" |<span class="beyt"> آتشم بر جگر افتاد کنون تا به ممات </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"> که به کامم شده چون سمِّ اجل،آب حیات </span>
|-
| class="b" |<span class="beyt"> لال گردم که ز کفّار چه سر زد حرکات </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"> دخترِ فاطمه،نسبت به کنیزى هیهات! </span>
|-
| class="b" |<span class="beyt"> ز آن غلامى که به این زمره مسلمان گردید </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"><nowiki>{{{2}}}</nowiki></span>
|-
| class="b" |<span class="beyt"> ظلم شاهین فلک بین که شدش از چنگال </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"> طایران حرم مصطفوى،بى‌پروبال </span>
|-
| class="b" |<span class="beyt"> گرچه شد دیده‌ام از خون جگر مالامال </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"> جغدآسا به جهان بندم ز آن لب ز مقال </span>
|-
| class="b" |<span class="beyt"> کآشیانِ همه در گوشۀ ویران گردید </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"><nowiki>{{{2}}}</nowiki></span>
|-
| class="b" |<span class="beyt"> (مادح)!از خلق جفاپیشه،وفا هیچ مجو </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"> روبهانند بسا رفته به جلدِ آهو </span>
|-
| class="b" |<span class="beyt"> باش خاموش،کزین بیخردان بدخو </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"> بادۀ عیش تو خونابۀ دل شد به سبو </span>
|-
| class="b" |<span class="beyt"> روزى‌ات بِه که ز لخت جگر،امکان <ref>این کلمه در اینجا به معناى(ممکن)به کار رفته که درست نیست.</ref> گردید <ref>دیوان حاج ملا فتح اللّه شوشترى متخلص به(وفائى)به انضمام اشعار میرزا عبد الرسول ملاّح شوشترى،به اهتمام مهدى آصفى،تهران،انتشارات جمهورى،چاپ اول،سال 1378،مقدمه و ص 203 و 204.</ref> </span>
| style="width:2em;" |
| class="b" |<span class="beyt"><nowiki>{{{2}}}</nowiki></span>
|}


====تضمین غزل چاووش اصفهانى====
====تضمین غزل چاووش اصفهانى====

نسخهٔ ‏۱۹ اوت ۲۰۱۹، ساعت ۰۹:۲۳

مداح شوشتری شاعر ادیب و مرثیه‌سرای اصفهان در اوایل قرن سیزدهم هجری بوده است.

میرزا عبد الرّسول
زادروز شوشتر
پدر و مادر ملا عبداللّه
سبک نوشتاری عراقى
تخلص مدّاح

زندگینامه

عبدالرّسول مداح شوشتری، فرزند ملا عبداللّه و تخلّص شعرى‌اش «مداح» بوده است. مقبره او در قبرستان سر قبر آقای اصفهان بود که پس از تخریب و تسطیح قبرستان، قبر او هم از بین رفت.

آثار

او در سبک عراقى شعر مى‌سروده و از تخلّص او پیدا است که در زمینه مقولات آیینى و مناقب و مراثى حضرات معصومین (علیهم السلام) طبع‌آزمایى مى‌کرده است. قسمتى از اشعار او در حاشیه دیوان وفائى شوشترى [۱]به چاپ رسیده است.

اشعار

گزیده‌ای از اشعار عاشورایی

اى فلک! از تو حسین کشته عدوان گردید کفن اندر برِ او، خاک بیابان گردید
عاقبت تخت‌نشین، زاده سفیان گردید بر زمین ریخته تا خون جوانان گردید
کربلا پر ز گل و لاله و ریحان گردید
شمر بگرفت چو بر کف ز ره کین خنجر لاجرم خاک سیه ریخت جهان را بر سر
زد به سر زین غم عظمى به جنان، پیغمبر در جنان، سینه‌زنان فاطمه شد با حیدر
زین الم، بیت الحزن روضۀ رضوان گردید
رأس سلطان حجازى به سنان شد، از تو نعش او، زیر سُم اسبِ خسان شد از تو
قامت زینب دلخسته، کمان شد از تو غارت زینت و خلخالِ زنان شد از تو
غُل و زنجیر جفا، زیور طفلان گردید
اى فلک! دختر زهرا ز تو شد ناقه‌سوار از جفاى تو روان گشت به هر شهر و دیار
بستۀ بند ستم همچو اسیرانِ تتار گه به صحرا و گهى کوچه و گاهى بازار
غمگسار دلِ پردرد یتیمان گردید
اى فلک! حرمت اولاد على رفت به باد تا ز کین پرده‌نشین شد حرم آل زیاد
باز کاین دیر خراب است دریغا آباد چرخِ سرگشته چنین ظلم ندارد در یاد
روز و شب آن چه درین دوره و دوران گردید
شد چو بر تخت، یزید از ره کین مست شراب گشت آن لحظه، دل زینب مظلومه کباب
در فغان، سینه‌زنان عابد و کلثوم و رباب چوب بگرفت و، به لب‌هاى حسین کرد خطاب
اى که ظاهر ز رخت معنى قرآن گردید
دیدى آخر که ز قتل تو، روا گشتم کام شام من، صبح شد و روز تو شد تیره چو شام
فخر بر من همه کس کرد، خصوص این ایّام که ز شمشیرم، بگرفت همه دهر نظام
اهل بیت تو، همه بى‌سر و سامان گردید
آتشم بر جگر افتاد کنون تا به ممات که به کامم شده چون سمِّ اجل، آب حیات
لال گردم که ز کفّار چه سر زد حرکات دخترِ فاطمه، نسبت به کنیزى هیهات!
ز آن غلامى که به این زمره مسلمان گردید
ظلم شاهین فلک بین که شدش از چنگال طایران حرم مصطفوى، بى‌پروبال
گرچه شد دیده‌ام از خون جگر مالامال جغدآسا به جهان بندم ز آن لب ز مقال
کآشیانِ همه در گوشۀ ویران گردید
مادح! از خلق جفاپیشه، وفا هیچ مجو روبهانند بسا رفته به جلدِ آهو
باش خاموش، کزین بی‌خردان بدخو بادۀ عیش تو خونابۀ دل شد به سبو
روزى‌ات بِه که ز لخت جگر، امکان [۲] گردید [۳]

تضمین غزل چاووش اصفهانى

اگر بینى که من در کنج ویرانى مکان دارم از این ویران سراى دل،شکایت بر زبان دارم
کشیدم رنجى و،گنجى به ویرانى،نهان دارم {{{2}}}
(ز آبادى دلم خون شد به ویران رو از آن دارم به خاطر،مختصر اى دوستان!این داستان دارم)
شنیدم این سخن از نکته‌سنجى،از ره یارى که کارى در جهان نبوَد بتَر از مردم آزارى
یکى روزى ز بهرِ آن‌که او را رو دهد خوارى {{{2}}}
(به جغدى بلبلى گفتا:تو در ویرانه جا دارى من اندر باغ گل بر شاخِ سروى آشیان دارم)
مکش از دل دگر افغان،بهل این مکر و این دستان به بستان با لب خندان بکن رو همچو سرمستان
به ویران با دل سوزان نشاید برد سر این سان {{{2}}}
(بگردان رو ازین ویران،بیا با من سوى بستان ببین چندان هزاران سرو و کاج و ارغوان دارم)
بیا اى جغد!اندر باغ،همچون من بکن مسکن ببین از هرطرف شمشاد و کاج و سرو و نسترون
چنین در کنج تنهایى نشستن،نیست مستحسن {{{2}}}
(به پاسخ جغد گفت:اى بلبل!ارزانى به تو گلشن مرا این بس که در ویرانه مأوا و مکان دارم)
مرا بر سر نمى‌باشد هواى باغ چون مستان سزاوار است سیر باغ و بستان بر زبردستان
چو من هرکس ز دنیا دل برید،از قید غم رست آن {{{2}}}
(نه روى رفتن باغ و،نه روى رفتن بستان نه عزم دیدن باغ و،نه میل گلستان دارم)
تو روز و شب به بستانى ز عشق روى گل،گویا تو را بلبل سخن گویند و،مى‌باشى هزار آوا
تو آن مرغى که دارى با طرب بر شاخ گل مأوا {{{2}}}
(بنالد هر کجا مرغى است در فصل بهار،اما من آن مرغم که شور و ناله در فصل خزان دارم)
نمى‌باشد سرى بر باغ و بستان،شخص شیدا را به تنهایى بود شاد و،نبیند جور تنها را
ندیدى همچو من گویا تو این ظلم غم‌افزا را {{{2}}}
(از آن روزى که زد باد خزان،گلزار زهرا را بهارم شد خزان شیون منِ بى‌خانمان دارم)
مرا باشد به روز عیش و شادى،ناله و ماتم مرا قد گشته از بار غم شاه شهیدان،خم
مرا از این غم جانسوز باشد دیده‌اى پرنَم {{{2}}}
(درین فصل بهار و عید نوروز و دل خرّم من و کنج خموشى،یک دل و صد داستان دارم)
نمى‌دانى چها آمد ز اعدا بر سر زینب به خاک و خون کشیدند آن‌که بودى یاور زینب
خبر نبوَد کسى را از دل غمپرور زینب {{{2}}}
(نخواهد شد فراموشم دلِ پرآذر زینب که در هر لحظه صد بار از غم او الامان دارم)
به دشت کربلا شد غرقه در خون،نوگل زهرا حریم او شدند از کین،اسیر قوم بى‌پروا
چه گویم از جفاى ظالمان،وز آن غم عظمى {{{2}}}
(به طفلان حسین شد ظلمها از کوفیان،اما دلى پرغم ز دست دختران شامیان دارم)
تو اندر باغ،اى بلبل به شاخ گل وطن دارى تو عشق گل به سر،بر لب نواهاى حسن دارى
تو دل،فارغ ز درد و غصّه و رنج و محن دارى {{{2}}}
(تو در سر شورش شمشاد و یاس و نسترن دارى من اندر سینه و دل،داغ عباس جوان دارم)
تو شور عشق گل بر سر به بستان دارى اى بلبل! تو اندر باغ جا،مانند مستان دارى اى بلبل!
تو را باشد غزلخوانى و،دستان دارى اى بلبل! {{{2}}}
(تو شادى با عروسان در گلستان دارى اى بلبل! من از دامادىِ قاسم،دو چشم خون‌فشان دارم)
تو را از عشق گل باشد فغان در کوى و در برزن تو را بر شاخ گل باشد به شادى منزل و مسکن
من از قتل حسین بن على،از دل کشم شیون {{{2}}}
(ز جور شمر و خولى دارم از غم شکوه‌ها،لیکن شکایت‌هاى پى در پى ز جور ساربان دارم)
حدیث:اکرِمُ الضَّیف از نبى،آن پاک آیین است به هر دفتر،رقم ز آن شاه ایمان،سرو دین است
مرا،دامان ازین ماتم ز خون دیده رنگین است {{{2}}}
(ز مهماندارى خولى،دلم بسیار خونین است تعجّب ز آن تنور و میهمان و میزبان دارم)
مرا(چاووش)!مى‌باشد یقین شور نجف بر سر که،ز آن،منزلى اندر دو عالم نامده خوشتر
نمى‌دانم چرا کرده بیان آن شخص دانشور: {{{2}}}
(نخواهم آشیان و یار،جز ویرانۀ شوشتر روم آن جا که چون«مدّاح»یارى مهربان دارم) [۴]

منابع

محمد علی مجاهدی، کاروان شعر عاشورا،زمزم هدایت، ج1، ص 519-524.

پی نوشت

  1. متوفاى 1303 ه.ق.
  2. این کلمه در اینجا به معناى (ممکن) به کار رفته که درست نیست.
  3. دیوان حاج ملا فتح اللّه شوشترى متخلص به «وفائى» به انضمام اشعار میرزا عبد الرسول ملاّح شوشترى، به اهتمام مهدى آصفى، تهران، انتشارات جمهورى، چاپ اول، سال 1378، مقدمه و ص 203 و 204.
  4. همان،ص 209 تا 213.