محمود خان صباى کاشانى: تفاوت میان نسخه‌ها

بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱: خط ۱:
{{جعبه اطلاعات شاعر و نویسنده
{{جعبه اطلاعات شاعر و نویسنده
| نام                    =محمود خان صباى کاشانى
| نام                    =محمود خان صباى کاشانى
| تصویر                  =
| تصویر                  =Sabaye kashani.jpg
| اندازه تصویر            =
| اندازه تصویر            =
| توضیح تصویر            =
| توضیح تصویر            =
| نام اصلی              =
| نام اصلی              =
| زمینه فعالیت          =
| زمینه فعالیت          =شعر و ادبیات
| ملیت                  =
| ملیت                  =ایرانی
| تاریخ تولد            =
| تاریخ تولد            =1228 ه.ق
| محل تولد                =تهران
| محل تولد                =تهران
| والدین                =محمد حسین خان
| والدین                =محمد حسین خان
| تاریخ مرگ              =
| تاریخ مرگ              =1311 ه.ق
| محل مرگ                =
| محل مرگ                =
| علت مرگ                =
| علت مرگ                =
خط ۴۹: خط ۴۹:
==زندگینامه==
==زندگینامه==


محمود خان صباى کاشانى فرزند محمد حسین خان <ref>عندلیب.</ref> کاشانى،نوه فتعلى خان صبا از قصیده‌سرایان بنام دوره ناصرى است.وى در تهران به دنیا آمد و در همان شهر نیز در سن 83 سالگى بدرود حیات گفت.نیاکان او از طایفه دنبلى آذربایجان بودند که در زمان کریم خان زند به عراق مهاجرت کردند.
محمود خان صباى کاشانى فرزند محمد حسین خان <ref>عندلیب.</ref> کاشانى،نوه فتعلى خان صبا از قصیده‌سرایان بنام دوره ناصرى است. وى در تهران به دنیا آمد و در همان شهر نیز در سن 83 سالگى بدرود حیات گفت. نیاکان او از طایفه دنبلى آذربایجان بودند که در زمان کریم خان زند به عراق مهاجرت کردند.


چون زادگاه جد او-فتحعلى خان صبا-در کاشان بوده از این‌روى به کاشانى معروف شده است.وى علوم متداول زمانه خود را در محضر عموى دانشمندش-محمد قاسم خان فروغ به کمال آموخت و در اواخر سلطنت محمد شاه قاجار <ref>1250-1264.</ref> به سمت پیشکارى اللّه قلى خان ایلخانى،والى بروجرد و لرستان و نواده دخترى فتحعلى شاه،برگزیده شد،سپس به دربار ناصر الدین شاه <ref>1264-1313.</ref> راه یافت و به لقب <ref>ملک الشعرایى.</ref> پدر و جد خود موسوم شد.
چون زادگاه جد او -فتحعلى خان صبا- در کاشان بوده از این‌روى به کاشانى معروف شده است.وى علوم متداول زمانه خود را در محضر عموى دانشمندش -محمد قاسم خان فروغ به کمال آموخت و در اواخر سلطنت محمد شاه قاجار <ref>1250-1264.</ref> به سمت پیشکارى اللّه قلى خان ایلخانى، والى بروجرد و لرستان و نواده دخترى فتحعلى شاه، برگزیده شد، سپس به دربار ناصر الدین شاه <ref>1264-1313.</ref> راه یافت و به لقب <ref>ملک الشعرایى.</ref> پدر و جد خود موسوم شد.


محمود خان صبا در هنر پیکرتراشى،نقاشى،منبت‌کارى،خوشنویسى و موسیقى نیز از نوادر عصر خود به شمار مى‌رفت و هم اکنون نمونه‌هایى از تابلوهاى نقاشى او در موزه کاخ گلستان موجود مى‌باشد. <ref>دویست سخنور،ص 182 و 183.</ref>
محمود خان صبا در هنر پیکرتراشى، نقاشى، منبت‌کارى، خوشنویسى و موسیقى نیز از نوادر عصر خود به شمار مى‌رفت و هم اکنون نمونه‌هایى از تابلوهاى نقاشى او در موزه کاخ گلستان موجود مى‌باشد. <ref>دویست سخنور، ص 182 و 183.</ref>


اغلب دیوان اشعار او که حاوى 2600 بیت مى‌باشد،قصایدى است که در ستایش سلاطین و حکام زمانه سروده شده اوست.
اغلب دیوان اشعار او که حاوى 2600 بیت مى‌باشد، قصایدى است که در ستایش سلاطین و حکام زمانه سروده شده اوست.


==سبک شعرى==
==سبک شعرى==


وى از پیروان نهضت بازگشت ادبى بوده و قصاید خود را در سبک خراسانى سامان داده و شیوه سخنش به سبک فرخى سیستانى،عنصرى و منوچهرى دامغانى نزدیک است.قصاید او،سخته و پخته و در نهایت استوارى است.
وى از پیروان نهضت بازگشت ادبى بوده و قصاید خود را در سبک خراسانى سامان داده و شیوه سخنش به سبک فرخى سیستانى،عنصرى و منوچهرى دامغانى نزدیک است. قصاید او، سخته و پخته و در نهایت استوارى است.


===دامنه تأثیر آثار عاشورایى===
===دامنه تأثیر آثار عاشورایى===


صرف‌نظر از آثار معدود آیینى محمود خان صبا،ترکیب چهارده‌بند عاشورایى او از آثار موفق ماتمى در عصر قاجاریه به شمار مى‌رود و رویکرد امثال وى به واقعه کربلا،به روند مرثیه‌سرایى براى شهداى کربلا استمرار بخشیده است.
صرف‌نظر از آثار معدود آیینى محمود خان صبا،ترکیب چهارده‌بند عاشورایى او از آثار موفق ماتمى در عصر قاجاریه به شمار مى‌رود و رویکرد امثال وى به واقعه کربلا، به روند مرثیه‌سرایى براى شهداى کربلا استمرار بخشیده است.


===برگزیده آثار عاشورایى===
===برگزیده آثار عاشورایى===


محمود خان صبا با تأثیرپذیرى از دوازده‌بند محتشم کاشانى،ترکیب‌بندى دارد در چهارده بند که هر بند آن سواى ابیات ارتباطى مابین آنها،داراى هفت بیت و چهارده مصراع است که براى ثبت در این تذکره برگزیده‌ایم:
محمود خان صبا با تأثیرپذیرى از دوازده‌بند محتشم کاشانى، ترکیب‌بندى دارد در چهارده بند که هر بند آن سواى ابیات ارتباطى مابین آن‌ها، داراى هفت بیت و چهارده مصراع است که براى ثبت در این تذکره برگزیده‌ایم:


===چهارده‌بند عاشورایى===
===چهارده‌بند عاشورایى===
خط ۷۳: خط ۷۳:
{{شعر}}
{{شعر}}


{{ب| باز از افق،هلال محرم شد آشکار | وز غم نشست بر دل پیر و جوان غبار }}
{{ب| باز از افق، هلال محرم شد آشکار | وز غم نشست بر دل پیر و جوان غبار }}


{{ب| باز آتشى ز روى زمین گشت شعله‌ور | کافتاد از آن به خرمن هفت آسمان شرار }}
{{ب| باز آتشى ز روى زمین گشت شعله‌ور | کافتاد از آن به خرمن هفت آسمان شرار }}


{{ب| برخاست از زمین و زمان،شور رستخیز | وز هرطرف،علامت محشر شد آشکار }}
{{ب| برخاست از زمین و زمان، شور رستخیز | وز هرطرف، علامت محشر شد آشکار }}


{{ب| گفتى رسیده وقت که زیر و زبر شود | یکسر بناى محکم این نیلگون حصار }}
{{ب| گفتى رسیده وقت که زیر و زبر شود | یکسر بناى محکم این نیلگون حصار }}
خط ۸۳: خط ۸۳:
{{ب| چون کشتى شکسته به دریاى موج‌زن | روى زمین ز غلغله شد باز بیقرار }}
{{ب| چون کشتى شکسته به دریاى موج‌زن | روى زمین ز غلغله شد باز بیقرار }}


{{ب| کردند خاکیان همه از آه آتشین | تیرى،که ترد از نه فلک گذار }}
{{ب| کردند خاکیان همه از آه آتشین | تیرى، که ترد از نه فلک گذار }}


{{ب| از حربگاه،اسب شهنشاه دین مگر | برگشت سوى خیمه دگر باره بى‌سوار؟! }}
{{ب| از حربگاه، اسب شهنشاه دین مگر | برگشت سوى خیمه دگر باره بى‌سوار؟! }}


{{ب| پیرایه بخش چهره صبر و رضا:حسین | سرمایه شفاعت روز جزا:حسین }}
{{ب| پیرایه بخش چهره صبر و رضا: حسین | سرمایه شفاعت روز جزا: حسین }}


{{ب| روزى که دست خویش قضا بر قلم نهاد | بر آل مصطفى،ز شهادت رقم نهاد }}
{{ب| روزى که دست خویش قضا بر قلم نهاد | بر آل مصطفى، ز شهادت رقم نهاد }}


{{ب| بر عترت رسول،پس از رحلت رسول | کرد آن چه کرد،آن‌که بناى ستم نهاد }}
{{ب| بر عترت رسول، پس از رحلت رسول | کرد آن چه کرد، آن‌که بناى ستم نهاد }}


{{ب| بنیاد بارگاه سلیمان به باد داد | دیو پلید،پاى چو بر تخت جم نهاد }}
{{ب| بنیاد بارگاه سلیمان به باد داد | دیو پلید، پاى چو بر تخت جم نهاد }}


{{ب| بس آسمان ز واقعه سبط مصطفى | بر هر دلى که بود،دو صد داغ غم نهاد }}
{{ب| بس آسمان ز واقعه سبط مصطفى | بر هر دلى که بود، دو صد داغ غم نهاد }}


{{ب| بر قبه فلک،غم و اندوه زد علم | روزى که او به دست برادر علم نهاد }}
{{ب| بر قبه فلک، غم و اندوه زد علم | روزى که او به دست برادر علم نهاد }}


{{ب| آتش ز سوز اهل حرم در جهان گرفت | چون رخ گه وداع به سوى حرم نهاد }}
{{ب| آتش ز سوز اهل حرم در جهان گرفت | چون رخ گه وداع به سوى حرم نهاد }}


{{ب| رفت از هجوم غم،قدم آسمان ز جاى | تنها چو او به عرصه میدان قدم نهاد }}
{{ب| رفت از هجوم غم، قدم آسمان ز جاى | تنها چو او به عرصه میدان قدم نهاد }}


{{ب| اى کاش دل شدى ز غم او چو بحر خون | وز دیده،قطره قطره به حسرت شدى برون }}
{{ب| اى کاش دل شدى ز غم او چو بحر خون | وز دیده، قطره قطره به حسرت شدى برون }}


{{ب| در کربلا چو وقت جهاد و غزا رسید | دور طرب سرآمد و،روز عزا رسید }}
{{ب| در کربلا چو وقت جهاد و غزا رسید | دور طرب سرآمد و، روز عزا رسید }}


{{ب| از کوفه،خیل فتنه گروه از پس گروه | بر قصد کینه خلف مرتضى رسید }}
{{ب| از کوفه، خیل فتنه گروه از پس گروه | بر قصد کینه خلف مرتضى رسید }}


{{ب| لبریز کرد ساقى دوران پیاله را | چون دور غم به خامس آل عبا رسید }}
{{ب| لبریز کرد ساقى دوران پیاله را | چون دور غم به خامس آل عبا رسید }}


{{ب| از عاشقان نگفت کسى درگه الست | چون او(بلى)چو وقت قبول بلا رسید }}
{{ب| از عاشقان نگفت کسى درگه الست | چون او «بلى» چو وقت قبول بلا رسید }}


{{ب| در خیمه حرم ز جفا آتشى زدند | کز صحن ارض،دود به سقف سما رسید }}
{{ب| در خیمه حرم ز جفا آتشى زدند | کز صحن ارض، دود به سقف سما رسید }}


{{ب| فریاد الغیاث حریمش ز خیمه‌گاه | تا پیش پردۀ حرم کبریا رسید }}
{{ب| فریاد الغیاث حریمش ز خیمه‌گاه | تا پیش پردۀ حرم کبریا رسید }}
خط ۱۱۹: خط ۱۱۹:
{{ب| از غم رسید ناله یثرب به کربلا | چون سوى یثرب این خبر از کربلا رسید }}
{{ب| از غم رسید ناله یثرب به کربلا | چون سوى یثرب این خبر از کربلا رسید }}


{{ب| آه از دمى که با غم دل،شهریار دین | گفتا به خواهر،ار ره مهر و وفا چنین }}
{{ب| آه از دمى که با غم دل، شهریار دین | گفتا به خواهر، ار ره مهر و وفا چنین }}


{{ب| اى خواهر!از برت چو به فردا جدا شوم | در خون خویش،غرقه به دشت بلا شوم }}
{{ب| اى خواهر! از برت چو به فردا جدا شوم | در خون خویش، غرقه به دشت بلا شوم }}


{{ب| چون گل مکن ز دورى من چاک،پیرهن | چون از برت روانه چو باد صبا شوم }}
{{ب| چون گل مکن ز دورى من چاک، پیرهن | چون از برت روانه چو باد صبا شوم }}


{{ب| مخراش روى خویش و مکن موى خود،که من | شرمنده پیش بارگه کبریا شوم }}
{{ب| مخراش روى خویش و مکن موى خود، که من | شرمنده پیش بارگه کبریا شوم }}


{{ب| روشن شود دو چشم پیمبر به روز حشر | گر زیر سم اسب عدو،توتیا شوم }}
{{ب| روشن شود دو چشم پیمبر به روز حشر | گر زیر سم اسب عدو، توتیا شوم }}


{{ب| ترسم ز سوى عرش رسد آیت بدا | بگذار تا به کام دل خود فدا شوم }}
{{ب| ترسم ز سوى عرش رسد آیت بدا | بگذار تا به کام دل خود فدا شوم }}


{{ب| گرد آر کودکان مرا نزد خود،چو من | فردا ز زین اسب به میدان جدا شوم }}
{{ب| گرد آر کودکان مرا نزد خود، چو من | فردا ز زین اسب به میدان جدا شوم }}


{{ب| رفتند مادر و پدر و جد من ز پیش | من هم پى زیارت‌شان از قفا شوم }}
{{ب| رفتند مادر و پدر و جد من ز پیش | من هم پى زیارتشان از قفا شوم }}


{{ب| زینب چو این شنید به سر برفشاند خاک | از دست و کرد بر تن خود جامه چاک چاک }}
{{ب| زینب چو این شنید به سر برفشاند خاک | از دست و کرد بر تن خود جامه چاک چاک }}
خط ۱۴۱: خط ۱۴۱:
{{ب| خورشید همچو طشت پر از خون طلوع کرد | هول قیامت از همه سو آشکار شد }}
{{ب| خورشید همچو طشت پر از خون طلوع کرد | هول قیامت از همه سو آشکار شد }}


{{ب| ابر بلا برآمد و،بر خاک خون گریست | باد فنا وزید و،هوا پرغبار شد }}
{{ب| ابر بلا برآمد و، بر خاک خون گریست | باد فنا وزید و، هوا پرغبار شد }}


{{ب| حورا چو گل به خلدبرین،جامه بردرید | رضوان،دلش چو لاله ز غم داغدار شد }}
{{ب| حورا چو گل به خلد برین، جامه بردرید | رضوان، دلش چو لاله ز غم داغدار شد }}


{{ب| از دود آه پردگیان،چرخ شد سیاه | وز خون،زمین ماریه چون لاله‌زار شد }}
{{ب| از دود آه پردگیان، چرخ شد سیاه | وز خون، زمین ماریه چون لاله‌زار شد }}


{{ب| گویا ز پرده،دختر زهرا برون دوید | زهرا به خلد،از غم دل بیقرار شد }}
{{ب| گویا ز پرده، دختر زهرا برون دوید | زهرا به خلد، از غم دل بیقرار شد }}


{{ب| اسبى که بود سبط پیمبر بر او سوار | ناگاه سوى خیمه روان،بى‌سوار شد }}
{{ب| اسبى که بود سبط پیمبر بر او سوار | ناگاه سوى خیمه روان، بى‌سوار شد }}


{{ب| آمد به سوى خیمه چو با زین واژگون | از دیده سپهر ز اندُه چکید خون }}
{{ب| آمد به سوى خیمه چو با زین واژگون | از دیده سپهر ز اندُه چکید خون }}
خط ۱۵۵: خط ۱۵۵:
{{ب| چون شاه دین به خاک درآمد ز پشت زین | بنهاد روى خویش به شکرانه بر زمین }}
{{ب| چون شاه دین به خاک درآمد ز پشت زین | بنهاد روى خویش به شکرانه بر زمین }}


{{ب| ابرى ندید بر سر آن دشت،غیر تیغ! | قصدى نیافت در دل آن قوم،غیر کین }}
{{ب| ابرى ندید بر سر آن دشت، غیر تیغ! | قصدى نیافت در دل آن قوم، غیر کین }}


{{ب| هر جا فکنده دید،گلى یاسمین عذار | هر سو فتاده یافت،مهى مشترى جبین }}
{{ب| هر جا فکنده دید، گلى یاسمین عذار | هر سو فتاده یافت، مهى مشترى جبین }}


{{ب| بر صبر او،ز جمله کرّوبیان قدس | برخاست در صوامع افلاک،آفرین }}
{{ب| بر صبر او، ز جمله کرّوبیان قدس | برخاست در صوامع افلاک، آفرین }}


{{ب| خاکى که غرقه گشت به خون گلوى او | بردند بهر غالیه موى حور عین }}
{{ب| خاکى که غرقه گشت به خون گلوى او | بردند بهر غالیه موى حور عین }}


{{ب| از داس کوفیان جفاپیشه،شد تهى | باغ نبى ز لاله و شمشاد و یاسمین }}
{{ب| از داس کوفیان جفاپیشه، شد تهى | باغ نبى ز لاله و شمشاد و یاسمین }}


{{ب| بگریست وحش و طیر بر آن جم،کزو ربود | دیو پلید شوم،هم انگشت و هم نگین }}
{{ب| بگریست وحش و طیر بر آن جم، کزو ربود | دیو پلید شوم، هم انگشت و هم نگین }}


{{ب| گفتى رسیده وقت که عالم شود خراب | وز باد قهر،کشته شود شمع آفتاب }}
{{ب| گفتى رسیده وقت که عالم شود خراب | وز باد قهر، کشته شود شمع آفتاب }}


{{ب| چون اهل کوفه دامن کین بر میان زدند | دامن بر آتش غم خلق جهان،زدند }}
{{ب| چون اهل کوفه دامن کین بر میان زدند | دامن بر آتش غم خلق جهان، زدند }}


{{ب| چون هاله،گرد ماه به یکباره اهل بیت | صف حلقه‌وار گرد امام زمان زدند }}
{{ب| چون هاله، گرد ماه به یکباره اهل بیت | صف حلقه‌وار گرد امام زمان زدند }}


{{ب| از کوفیان چو آب طلب کرد،در جواب | تیر سه شعبه‌اش ز جفا بر دهان زدند }}
{{ب| از کوفیان چو آب طلب کرد، در جواب | تیر سه شعبه‌اش ز جفا بر دهان زدند }}


{{ب| کردند حلق کودک او را،نشان تیر | تیر جفا چگونه ببین بر نشان زدند! }}
{{ب| کردند حلق کودک او را، نشان تیر | تیر جفا چگونه ببین بر نشان زدند! }}


{{ب| خستند بوسه‌گاه نبى را به تیغ تیز | وز کین،سر مبارک او بر سنان زدند }}
{{ب| خستند بوسه‌گاه نبى را به تیغ تیز | وز کین، سر مبارک او بر سنان زدند }}


{{ب| در خیمه‌اش به کینه زدند آتشى چنان | کز او شرر به خرمن هفت آسمان زدند }}
{{ب| در خیمه‌اش به کینه زدند آتشى چنان | کز او شرر به خرمن هفت آسمان زدند }}
خط ۱۸۳: خط ۱۸۳:
{{ب| آواز الفراق برآمد ز کشتگان | چون بانگ الرحیل بر آن کاروان زدند }}
{{ب| آواز الفراق برآمد ز کشتگان | چون بانگ الرحیل بر آن کاروان زدند }}


{{ب| بود از نفاق،چون که سرشت و نهادشان | گفتى که نیست نام پیمبر به یادشان! }}
{{ب| بود از نفاق، چون که سرشت و نهادشان | گفتى که نیست نام پیمبر به یادشان! }}


{{ب| بگذشت سوى معرکه چون خواهر حسین | در بر کشید غرقه به خون پیکر حسین }}
{{ب| بگذشت سوى معرکه چون خواهر حسین | در بر کشید غرقه به خون پیکر حسین }}


{{ب| زد نعره‌اى،کزو جگر آسمان شکافت | از مهر لب نهاد بر حنجر حسین }}
{{ب| زد نعره‌اى، کزو جگر آسمان شکافت | از مهر لب نهاد بر حنجر حسین }}


{{ب| پس گفت:اى گروه!چه گویید در جواب | خواهد چو داد ما ز شما داور حسین؟! }}
{{ب| پس گفت: اى گروه! چه گویید در جواب | خواهد چو داد ما ز شما داور حسین؟! }}


{{ب| جنبان شود زمین قیامت ز اضطراب | گیرد چو ساق عرش علا،مادر حسین }}
{{ب| جنبان شود زمین قیامت ز اضطراب | گیرد چو ساق عرش علا، مادر حسین }}


{{ب| گریان شود ز جن و ملک چون به روز حشر | گیرد به گریه دامن جد،دختر حسین }}
{{ب| گریان شود ز جن و ملک چون به روز حشر | گیرد به گریه دامن جد، دختر حسین }}


{{ب| عهد نبى،مودت قربى مگر نبود؟ | گردید پس جدا ز چه از تن سر حسین؟ }}
{{ب| عهد نبى، مودت قربى مگر نبود؟ | گردید پس جدا ز چه از تن سر حسین؟ }}


{{ب| داغى بنا شد این که رود سوز او برون | تا روز حشر،از جگر خواهر حسین }}
{{ب| داغى بنا شد این که رود سوز او برون | تا روز حشر، از جگر خواهر حسین }}


{{ب| بگذشت آن چه بر دل زینب ز درد و غم | بگذشتى ار به کوه،فرو ریختى ز هم }}
{{ب| بگذشت آن چه بر دل زینب ز درد و غم | بگذشتى ار به کوه، فرو ریختى ز هم }}


{{ب| در دشت کین،سکینه چو بر شاه دین گریست | برخاست شورشى که زمان و زمین گریست }}
{{ب| در دشت کین، سکینه چو بر شاه دین گریست | برخاست شورشى که زمان و زمین گریست }}


{{ب| گریان شدند یکسره کروبیان قدس | کرسى به لرزه آمد و،عرش برین گریست }}
{{ب| گریان شدند یکسره کروبیان قدس | کرسى به لرزه آمد و، عرش برین گریست }}


{{ب| ابلیس شد ز کرده پشیمان و شرمناک | جبریل ناله کرد و،رسول امین گریست }}
{{ب| ابلیس شد ز کرده پشیمان و شرمناک | جبریل ناله کرد و، رسول امین گریست }}


{{ب| بر آسمان،فرشته ز غم جامه چاک کرد | وز سوز دل به خلد برین حور عین گریست }}
{{ب| بر آسمان، فرشته ز غم جامه چاک کرد | وز سوز دل به خلد برین حور عین گریست }}


{{ب| اسبان به زیر زین و،ستوران به زیر بار | از درد هر که بود در آن دشت کین،گریست }}
{{ب| اسبان به زیر زین و، ستوران به زیر بار | از درد هر که بود در آن دشت کین، گریست }}


{{ب| از تاب خشم،آتش دوزخ زبانه زد | بر خود،جهان ز بیم جهان‌آفرین گریست }}
{{ب| از تاب خشم، آتش دوزخ زبانه زد | بر خود، جهان ز بیم جهان‌آفرین گریست }}


{{ب| شد لاله‌رنگ،روى زمین چون گه وداع | از سوز دل بر آن تن چون یاسمین گریست }}
{{ب| شد لاله‌رنگ، روى زمین چون گه وداع | از سوز دل بر آن تن چون یاسمین گریست }}


{{ب| پس گفت:اى پدر!ز چه در خاک خفته‌اى؟ | بى‌سر به خاک،با تن صد چاک خفته‌اى؟ }}
{{ب| پس گفت: اى پدر!ز چه در خاک خفته‌اى؟ | بى‌سر به خاک، با تن صد چاک خفته‌اى؟ }}


{{ب| آن تن که بود دامن زهراش،جایى خواب | عریان فتاده بود سه روز اندر آفتاب }}
{{ب| آن تن که بود دامن زهراش، جایى خواب | عریان فتاده بود سه روز اندر آفتاب }}


{{ب| ز آن لعل لب،که آب حیات رسول بود | کردند کوفیان جفاپیشه،منع آب }}
{{ب| ز آن لعل لب، که آب حیات رسول بود | کردند کوفیان جفاپیشه، منع آب }}


{{ب| چون آب،بهر کودک بى‌شیر خویش خواست | از کینه جز به تیر ندادش کسى جواب }}
{{ب| چون آب، بهر کودک بى‌شیر خویش خواست | از کینه جز به تیر ندادش کسى جواب }}


{{ب| روزى که خلق،جمله برآرند سر ز خاک | بر دستها گرفته ز اعمال خود،کتاب }}
{{ب| روزى که خلق، جمله برآرند سر ز خاک | بر دست‌ها گرفته ز اعمال خود، کتاب }}


{{ب| سیماب‌وار،لرزه به عرش برین فتد | چون از پس سرادق عزت رسد خطاب }}
{{ب| سیماب‌وار، لرزه به عرش برین فتد | چون از پس سرادق عزت رسد خطاب }}


{{ب| افکنده انبیا همه از بیم سر به زیر | در کوه و دشت،زلزله از هیبت عتاب }}
{{ب| افکنده انبیا همه از بیم سر به زیر | در کوه و دشت، زلزله از هیبت عتاب }}


{{ب| با نامه سیه چه بود عذر آن گروه | آیند سرافکنده چو در موقف حساب؟ }}
{{ب| با نامه سیه چه بود عذر آن گروه | آیند سرافکنده چو در موقف حساب؟ }}


{{ب| ترسم که دست خویش چو زهرا به سر زند | دوزخ به خشم آید و،بر خشک و تر زند }}
{{ب| ترسم که دست خویش چو زهرا به سر زند | دوزخ به خشم آید و، بر خشک و تر زند }}


{{ب| چون سوى شام،قافله کربلا شدند | گفتى ز شهر غم به دیار بلا شدند }}
{{ب| چون سوى شام، قافله کربلا شدند | گفتى ز شهر غم به دیار بلا شدند }}


{{ب| فریاد الوداع،برآمد ز اهل بیت | در قتلگاه از شهدا چون جدا شدند }}
{{ب| فریاد الوداع، برآمد ز اهل بیت | در قتلگاه از شهدا چون جدا شدند }}


{{ب| سرها ز تن شدند به فرسنگها جدا | بر عزم ره،روانه چو قوم دغا شدند }}
{{ب| سرها ز تن شدند به فرسنگها جدا | بر عزم ره، روانه چو قوم دغا شدند }}


{{ب| سرها،مسافر سفر عسقلان و شام | تنها،مجاور حرم کربلا شدند }}
{{ب| سرها، مسافر سفر عسقلان و شام | تنها، مجاور حرم کربلا شدند }}


{{ب| سرها ز پیش و،پرده‌نشینان احمدى | بر ناقه برهنه،روان از قفا شدند }}
{{ب| سرها ز پیش و، پرده‌نشینان احمدى | بر ناقه برهنه، روان از قفا شدند }}


{{ب| طفلان،که نازشان پدر از مهر مى‌کشید | لرزان،ز تازیانه اهل جفا شدند }}
{{ب| طفلان، که نازشان پدر از مهر مى‌کشید | لرزان، ز تازیانه اهل جفا شدند }}


{{ب| در کوچه‌هاى شام،اسیران بسته دست | خونین جگر ز طعنه هر ناسزا شدند }}
{{ب| در کوچه‌هاى شام، اسیران بسته دست | خونین جگر ز طعنه هر ناسزا شدند }}


{{ب| از جور شام،خرمن ایمان به باد رفت | یکباره،دین احمد مرسل ز یاد رفت }}
{{ب| از جور شام، خرمن ایمان به باد رفت | یکباره، دین احمد مرسل ز یاد رفت }}


{{ب| چون زد سموم کین به گلستان مصطفى | بر خاک ریخت،لاله و ریحان مصطفى }}
{{ب| چون زد سموم کین به گلستان مصطفى | بر خاک ریخت، لاله و ریحان مصطفى }}


{{ب| تاریک ماند محفل ایمان،چو کشته شد | از باد کینه،شمع شبستان مصطفى }}
{{ب| تاریک ماند محفل ایمان، چو کشته شد | از باد کینه، شمع شبستان مصطفى }}


{{ب| دادند اجر و مزد نبى را به تیغ تیز | کردند خوش تلافى احسان مصطفى! }}
{{ب| دادند اجر و مزد نبى را به تیغ تیز | کردند خوش تلافى احسان مصطفى! }}


{{ب| داس عناد و،تیشه بیداد ناکسان | نگذاشت سرو و گل به گلستان مصطفى }}
{{ب| داس عناد و، تیشه بیداد ناکسان | نگذاشت سرو و گل به گلستان مصطفى }}


{{ب| کردند این معامله با عترت از چه روى؟ | با امت این نبود چو پیمان مصطفى }}
{{ب| کردند این معامله با عترت از چه روى؟ | با امت این نبود چو پیمان مصطفى }}
خط ۲۶۱: خط ۲۶۱:
{{ب| ترسم که دست خلق به یکباره زین گناه | گردد جدا ز گوشه دامان مصطفى }}
{{ب| ترسم که دست خلق به یکباره زین گناه | گردد جدا ز گوشه دامان مصطفى }}


{{ب| تا بود این جهان،به جهان این بلا نبود | درد و غمى،چو درد و غم کربلا نبود }}
{{ب| تا بود این جهان، به جهان این بلا نبود | درد و غمى، چو درد و غم کربلا نبود }}


{{ب| در موقف حساب،چو وقت جزا شود | در پیشگاه عدل ندانم چها شود؟! }}
{{ب| در موقف حساب، چو وقت جزا شود | در پیشگاه عدل ندانم چه‌ها شود؟! }}


{{ب| آه از دمى که پیش ترازوى عدل و داد | روز نشور،عرض صواب و خطا شود }}
{{ب| آه از دمى که پیش ترازوى عدل و داد | روز نشور، عرض صواب و خطا شود }}


{{ب| دوزخ شود ز آتش غیرت چو حمله‌ور | ترسم عنانش از کف مالک، <ref>نام فرشته موکل دوزخ.</ref> رها شود }}
{{ب| دوزخ شود ز آتش غیرت چو حمله‌ور | ترسم عنانش از کف مالک، <ref>نام فرشته موکل دوزخ.</ref> رها شود }}


{{ب| زهرا چو دادخواه شود،تا به پاى عرش | روى زمین چو لجه خون از بکا شود }}
{{ب| زهرا چو دادخواه شود، تا به پاى عرش | روى زمین چو لجه خون از بکا شود }}


{{ب| خیزد ز خاک با تن بى‌سر چو شاه دین | بر پا دوباره،واقعه کربلا شود! }}
{{ب| خیزد ز خاک با تن بى‌سر چو شاه دین | بر پا دوباره، واقعه کربلا شود! }}


{{ب| ترسم که روز حشر به یکباره ز این گناه | دست جهان ز دامن رحمت جدا شود }}
{{ب| ترسم که روز حشر به یکباره ز این گناه | دست جهان ز دامن رحمت جدا شود }}


{{ب| محشر به هم برآید،از هیبت عتاب | جبریل،بهر چاره سوى مصطفى شود }}
{{ب| محشر به هم برآید، از هیبت عتاب | جبریل، بهر چاره سوى مصطفى شود }}


{{ب| آیا جواب چیست در آن روز پربلا؟ | پرسند چون ز خون شهیدان کربلا }}
{{ب| آیا جواب چیست در آن روز پربلا؟ | پرسند چون ز خون شهیدان کربلا }}


{{ب| گر در زمانه،واقعه کربلا نبود | معلوم،عیار رضا نبود }}
{{ب| گر در زمانه، واقعه کربلا نبود | معلوم، عیار رضا نبود }}


{{ب| سبطى چنین براى فدا گر نبى نداشت | آسان به او شفاعت روز جزا نبود }}
{{ب| سبطى چنین براى فدا گر نبى نداشت | آسان به او شفاعت روز جزا نبود }}


{{ب| بر صابران چو عرض بلا شد،به غیر او | کس را قبول.واقعه کربلا نبود }}
{{ب| بر صابران چو عرض بلا شد، به غیر او | کس را قبول واقعه کربلا نبود }}


{{ب| غیر از درون قبه او،جایى از شرف | مخصوص از براى قبول دعا نبود }}
{{ب| غیر از درون قبه او، جایى از شرف | مخصوص از براى قبول دعا نبود }}


{{ب| زینب نمى‌کشید اگر ناله از جگر | در گنبد سپهر برین این صدا نبود }}
{{ب| زینب نمى‌کشید اگر ناله از جگر | در گنبد سپهر برین این صدا نبود }}


{{ب| حقا که این معامله با عترت رسول | از این و آن ز بعد پیمبر،روا نبود }}
{{ب| حقا که این معامله با عترت رسول | از این و آن ز بعد پیمبر، روا نبود }}


{{ب| کى بر فلک درخت شقاوت کشید سر؟ | گر زیر خاک،تخم جفا ز ابتدا نبود }}
{{ب| کى بر فلک درخت شقاوت کشید سر؟ | گر زیر خاک، تخم جفا ز ابتدا نبود }}


{{ب| آید کجا ز عهده این درد و غم برون؟ | چشم زمانه بارد اگر تا حشر،خون <ref>دیوان محمود خان ملک الشعراى صبا،به تصحیح وحید دستگیرى،ضمیمه سال بیست و سوم مجله ارمغان،سال 1329.</ref> }}
{{ب| آید کجا ز عهده این درد و غم برون؟ | چشم زمانه بارد اگر تا حشر، خون <ref>دیوان محمود خان ملک الشعراى صبا، به تصحیح وحید دستگیرى، ضمیمه سال بیست و سوم مجله ارمغان، سال 1329.</ref> }}


{{پایان شعر}}
{{پایان شعر}}


==منابع==
==منابع==
محمد علی مجاهدی، کاروان شعر عاشورا،زمزم هدایت، ج1، ص 390-396.
محمد علی مجاهدی، کاروان شعر عاشورا، زمزم هدایت، ج 1، ص 390-396.


==پی نوشت==
==پی نوشت==


[[رده:افراد]]
[[رده:در سده‌های نخستین]]
[[رده:مؤلفین]]
[[رده:شاعران]]
[[رده:شاعران]]
۳٬۴۸۸

ویرایش