محرم و صفر در فرهنگ مردم ایران: تفاوت میان نسخه‌ها

جز
بدون خلاصۀ ویرایش
جزبدون خلاصۀ ویرایش
خط ۶۱: خط ۶۱:




 
==درباره کتاب==
==مقدمه==
کتاب «محرم و صفر در فرهنگ مردم ایران»، نمونه‌ای موضوعی در خصوص مناسک مذهبی به‌ خصوص محرم و صفر در فرهنگ مردم ایران است که مصادیق آن از مناطق و روستاهای مختلف  ایران گرفته شده است. بررسی مناسک محرم و صفر نوعی بررسی مردم‌شناسی دین است که به دلیل اهمیت آن در جامعه دینی اهمیت دارد. این کتاب در شش‌ فصل که بر پایه مشاهدات و نوشته‌های فرهنگ‌یاران واحد فرهنگ مردم صدا و سیما گردآوری شده است. مطالب کتاب با یک جمع‌بندی مختصر به پایان می‌رسد؛ در بخشی از این جمع‌بندی آمده است: مجالس مذهبی به ویژه سوگواری‌ها، تحت قالب‌های مختلفی چون روضه‌خوانی، نوحه‌خوانی، تعزیه (شبیه‌خوانی) و نیز در خطابه‌های واعظان و سخنرانان، مقاطع برگزیده‌ای از زندگی امامان شیعه و اهل بیت ایشان برای مخاطبان بیان می‌شود. با توجه به معیار بودن سیره و منش ائمه معصومین برای شیعیان، این نقل‌ها کارکرد اسوه‌سازی دارند.
این وجه اجتماعی الگوگیری گروه‌ها و توده‌ها از سیره جمعی اهل بیت در کارهایی چون ظلم‌ستیزی، عدالت‌خواهی و نوع‌دوستی جلوه‌گر می‌شود.
==مقدمه کتاب==
از زمانی که جامعه‌شناسی به عنوان دانش شناخت اجتماعات بشری بسط و گسترش یافت، موضوع دین یکی از مهمترین مباحث علوم اجتماعی و بالاخص جامعه‌شناسی بوده است. آنچه که در تاریخ جامعه‌شناسی و به خصوص جامعه‌شناسی دین وجود دارد توجه به نقش دین در جوامع است. در کنار جامعه‌شناسی، دانش مردم‌شناسی و مردم‌شناسان نیز به دلیل تأکید بر جوامع قبیله‌ای، توجه خود را بیش از همه به دین قبیله‌ای و ادیان ابتدایی معطوف نموده‌اند.  
از زمانی که جامعه‌شناسی به عنوان دانش شناخت اجتماعات بشری بسط و گسترش یافت، موضوع دین یکی از مهمترین مباحث علوم اجتماعی و بالاخص جامعه‌شناسی بوده است. آنچه که در تاریخ جامعه‌شناسی و به خصوص جامعه‌شناسی دین وجود دارد توجه به نقش دین در جوامع است. در کنار جامعه‌شناسی، دانش مردم‌شناسی و مردم‌شناسان نیز به دلیل تأکید بر جوامع قبیله‌ای، توجه خود را بیش از همه به دین قبیله‌ای و ادیان ابتدایی معطوف نموده‌اند.  
==چکیده==
==چکیده==
کتاب «محرم و صفر در فرهنگ مردم ایران»، نمونه‌ای موضوعی در خصوص مناسک مذهبی به‌ خصوص محرم و صفر در فرهنگ مردم ایران است که مصادیق آن از مناطق و روستاهای مختلف  ایران گرفته شده است. بررسی مناسک محرم و صفر نوعی بررسی مردم‌شناسی دین است که به دلیل اهمیت آن در جامعه دینی اهمیت دارد.


==درباره کتاب==
از سال‌های دور، دهه محرم هر سال حال و هوای خاصی را در جامعه شهری و روستایی شیعیان ایجاد می‌کند. هرچند آیین‌های عزاداری محرم چندین قرن است که به طور مدام برگزار می‌شوند، اما تجربه‌ها و مطالعات و مشاهدات بالاخص در سال‌های اخیر بیانگر تغییرات پیاپی این نظام آیینی است. این تغییرات آیینی و سرنوشت آن‌ها در درون جامعه شیعی فی‌نفسه موضوع با ارزشی برای تأملات جامعه‌شناختی و مردم‌شناختی هستند.  
از سال‌های دور، دهه محرم هر سال حال و هوای خاصی را در جامعه شهری و روستایی شیعیان ایجاد می‌کند. هرچند آیین‌های عزاداری محرم چندین قرن است که به طور مدام برگزار می‌شوند، اما تجربه‌ها و مطالعات و مشاهدات بالاخص در سال‌های اخیر بیانگر تغییرات پیاپی این نظام آیینی است. این تغییرات آیینی و سرنوشت آن‌ها در درون جامعه شیعی فی‌نفسه موضوع با ارزشی برای تأملات جامعه‌شناختی و مردم‌شناختی هستند.  


ادغام آیین‌های عزاداری با سنت‌های محلی و فرهنگی جوامع شیعی، دلیل اصلی تنوع و تکثر این آیین‌هاست.
ادغام آیین‌های عزاداری با سنت‌های محلی و فرهنگی جوامع شیعی، دلیل اصلی تنوع و تکثر این آیین‌هاست. در جامعه‌ای مانند ایران و تنوع خرده فرهنگ‌های محلی و تعدد حوزه‌های فرهنگی در مناطق مختلف سبب شده که گستره عظیمی از انواع آیین‌های عزاداری در طی تاریخ اجتماعات شیعی ایرانی شکل بگیرند.
در جامعه‌ای مانند ایران و تنوع خرده فرهنگ‌های محلی و تعدد حوزه‌های فرهنگی در مناطق مختلف سبب شده که گستره عظیمی از انواع آیین‌های عزاداری در طی تاریخ اجتماعات شیعی ایرانی شکل بگیرند.


از آنجا که فرهنگ شیعی که متأثر از قیام عاشوراست با شهادت‌طلبی و عزاداری برای امام حسین (ع) عجین شده است، عزاداری، نمادی از احیای ارزش‌های متعالی انسانی به شمار می‌رود؛ ارزش‌هایی که امام حسین (ع) و یارانش در سرزمین کربلا جان بر سر آن نهادند. از همین روست که پیام‌های این واقعه عظیم، ابعاد زندگی فردی و اجتماعی شیعیان را تحت تأثیر قرار داده است.
از آنجا که فرهنگ شیعی که متأثر از قیام عاشوراست با شهادت‌طلبی و عزاداری برای امام حسین (ع) عجین شده است، عزاداری، نمادی از احیای ارزش‌های متعالی انسانی به شمار می‌رود؛ ارزش‌هایی که امام حسین (ع) و یارانش در سرزمین کربلا جان بر سر آن نهادند. از همین روست که پیام‌های این واقعه عظیم، ابعاد زندگی فردی و اجتماعی شیعیان را تحت تأثیر قرار داده است.
==فصل‌های کتاب==
==فصل‌های کتاب==
فصول شش‌گانه این کتاب که بر پایه مشاهدات و نوشته‌های فرهنگ‌یاران واحد فرهنگ مردم صدا و سیما گردآوری شده است، جلوه‌های آیینی این واقعه را در مناطق گوناگون ایران با عناوین زیر بررسی می‌کند:
جلوه‌های آیینی این واقعه را در مناطق گوناگون ایران با عناوین زیر بررسی شده است:
 


'''فصل اول: پیشینه عزاداری ماه محرم'''  
'''فصل اول: پیشینه عزاداری ماه محرم'''  
خط ۱۱۱: خط ۱۰۹:
در این فصل و در دو قسمت جداگانه «آیین‌ها» و «آواهای» این ماه توصیف و تدوین شده است؛ و به «سوگواری ماه صفر در فرهنگ مردم ایران» اختصاص دارد.  
در این فصل و در دو قسمت جداگانه «آیین‌ها» و «آواهای» این ماه توصیف و تدوین شده است؛ و به «سوگواری ماه صفر در فرهنگ مردم ایران» اختصاص دارد.  
این ماه، ماه ورود خانواده امام حسین (ع) و بازماندگان واقعه کربلا به شام است و آنان در شام آزار بسیار دیدند و شاید به همین دلیل است که حرمت این ماه همچون ماه محرم پاس داشته می‌شود. مناسبت‌های ماه صفر شامل: وفات پیامبر اسلام (ص)، شهادت امام حسن مجتبی (ع) و شهادت امام رضا (ع) است.
این ماه، ماه ورود خانواده امام حسین (ع) و بازماندگان واقعه کربلا به شام است و آنان در شام آزار بسیار دیدند و شاید به همین دلیل است که حرمت این ماه همچون ماه محرم پاس داشته می‌شود. مناسبت‌های ماه صفر شامل: وفات پیامبر اسلام (ص)، شهادت امام حسن مجتبی (ع) و شهادت امام رضا (ع) است.
==سخن آخر==
مطالب کتاب با یک جمع‌بندی مختصر به پایان می‌رسد؛ در بخشی از این جمع‌بندی آمده است: مجالس مذهبی به ویژه سوگواری‌ها، تحت قالب‌های مختلفی چون روضه‌خوانی، نوحه‌خوانی، تعزیه (شبیه‌خوانی) و نیز در خطابه‌های واعظان و سخنرانان، مقاطع برگزیده‌ای از زندگی امامان شیعه و اهل بیت ایشان برای مخاطبان بیان می‌شود. با توجه به معیار بودن سیره و منش ائمه معصومین برای شیعیان، این نقل‌ها کارکرد اسوه‌سازی دارند.
این وجه اجتماعی الگوگیری گروه‌ها و توده‌ها از سیره جمعی اهل بیت در کارهایی چون ظلم‌ستیزی، عدالت‌خواهی و نوع‌دوستی جلوه‌گر می‌شود.




کوتاه سخن آنکه؛ ویژگی عزاداری امام حسین (ع) در طول چهارده قرن گذشته، عمومی بودن و در نتیجه مردمی بودن آن است. بنابراین، باید با احساس مسئولیت متولیان هیئت‌ها و ذاکران اهل بیت، اشکالات فعلی که بیشتر در بعد نحوه اجرا و نوحه‌ها مشاهده می‌شود، از جریان ریشه‌دار عزاداری حذف شود و بر جنبه‌های الگوپذیری قیام عاشورا تأکید گردد و نهضت عاشورا نیز متناسب با زمان حال بازسازی شود.
==منبع==
==منبع==
* [http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=3367680&pageStatus=0&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author سازمان اسناد رسمی و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران]
* [http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=3367680&pageStatus=0&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author سازمان اسناد رسمی و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران]