ابن جبر المصری‌: تفاوت میان نسخه‌ها

۵۹۴ بایت اضافه‌شده ،  ‏۴ آوریل ۲۰۲۱
بدون خلاصۀ ویرایش
جزبدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۴۷: خط ۴۷:
}}
}}


'''ابن جبر المصری''' از شعرای دیار مصر است که در عهد خلیفه‌ی فاطمی مستنصر باللّه می‌زیسته است.


از شعرای دیار مصر است که در عهد خلیفه‌ی فاطمی مستنصر باللّه می‌زیسته و در سال 420 ه. ق. متولد و به سال 487 هجری درگذشته است.
== زندگینامه ==
 
ابن جبر المصری در سال ۴۲۰ ه. ق. متولد و به سال ۴۸۷ هجری درگذشته است. سیّد امین وی را شاعر آل محمّد (ص) می‌داند و می‌نویسد: «قصیده‌اش در مدح [[اهل بیت (ع)|اهل بیت]] گواه شیعه بودن اوست». <ref>اعیان الشیعه؛ ج ۵، ص ۲۶۲.</ref> این قصیده شامل ۱۰۲ بیت می‌باشد که اکثر ابیاتش در مدح امام علی (ع) است و از زیباترین قصاید می‌باشد.
سیّد امین وی را شاعر آل محمّد (ص) می‌داند و می‌نویسد: «قصیده‌اش در مدح اهل بیت گواه شیعه بودن اوست». <ref>اعیان الشیعه؛ ج ص 262.</ref> این قصیده شامل 102 بیت می‌باشد که اکثر ابیاتش در مدح امام علی (ع) است و از زیباترین قصاید می‌باشد.
 


== نمونه اشعار ==
'''مدح اهل بیت (ع):'''
'''مدح اهل بیت (ع):'''


۱- یا دار غادرنی جدید بلاک‌رثّ الجدید فهل رثیت لذاک؟!


1- یا دار غادرنی جدید بلاک‌رثّ الجدید فهل رثیت لذاک؟!
۲- أم أنت عمّا أشتکیه من الهوی‌عجماء مذ عجم الیلی مغناک؟!
 
2- أم أنت عمّا أشتکیه من الهوی‌عجماء مذ عجم الیلی مغناک؟!
 
3- ضفناک نستقری الرسوم فلم نجدإلّا تباریح الهموم قراک
 
4- و رسیس شوق تمتری زفراته‌عبراتنا حتّی تبّل ثراک
 
5- ما بال ربعک لا یبلّ؟ کأنّمایشکو الذی أنا من نحولی شاک


6- طلّت طلولک دمع عینی مثلماسفکت دمی یوم الرّحیل دماک
۳- ضفناک نستقری الرسوم فلم نجدإلّا تباریح الهموم قراک


7- و أری قتیلک لا یدیه قاتل‌و فتور ألحاظ الظباء ظباک
۴- و رسیس شوق تمتری زفراته‌عبراتنا حتّی تبّل ثراک


8- هیّجت لی إذ عجت ساکن لوعةبالساکنیک تشبّها ذاکراک
۵- ما بال ربعک لا یبلّ؟ کأنّمایشکو الذی أنا من نحولی شاک


9- لمّا وقنت مسلّما و کأنّماریّا الأحبّة سقت من ریّاک
۶- طلّت طلولک دمع عینی مثلماسفکت دمی یوم الرّحیل دماک


10- و کفت علیک سماء عینی صیّبااو کفّ صوب المزن عنک کفاک
۷- و أری قتیلک لا یدیه قاتل‌و فتور ألحاظ الظباء ظباک


11- سقیا لعهدی و الهوی مقضیّةأو طاره قبل احتکام نواک
۸- هیّجت لی إذ عجت ساکن لوعةبالساکنیک تشبّها ذاکراک


12- و العیش غضّ و الشباب مطیّةللّهو غیر بطیئة الإدراک
۹- لمّا وقنت مسلّما و کأنّماریّا الأحبّة سقت من ریّاک


13- أیّام لا واش یطاع و لا هوی‌یعصی فنقصی من عنک اذزرناک
۱۰- و کفت علیک سماء عینی صیّبااو کفّ صوب المزن عنک کفاک


14- و شفیعنا شرخ الشبیبة کلّمارمنا القصاص من اقتناص مهاک
۱۱- سقیا لعهدی و الهوی مقضیّةأو طاره قبل احتکام نواک


15- و لئن أصارتک الخطوب إلی بلی‌و لحاک ریب صروفها فمحاک
۱۲- و العیش غضّ و الشباب مطیّةللّهو غیر بطیئة الإدراک


16- فلطالما قضّیت فیک مآربی‌و أبحت ریعان الشّباب حماک
۱۳- أیّام لا واش یطاع و لا هوی‌یعصی فنقصی من عنک اذزرناک


17- ما بین حور کالنجوم تزیّنت‌منها القلائد للبدور حواکی
۱۴- و شفیعنا شرخ الشبیبة کلّمارمنا القصاص من اقتناص مهاک


18- هیف الحصور من القصور بدت لنامنها الأهلّة لامن الأفلاک
۱۵- و لئن أصارتک الخطوب إلی بلی‌و لحاک ریب صروفها فمحاک


19- یجمعن من مرح الشبیبة خفّة المعتزّلین و عفّة النّساک
۱۶- فلطالما قضّیت فیک مآربی‌و أبحت ریعان الشّباب حماک


20- و یصدن صادیة القلوب بأعین‌نجل کصید الطیر بالأشراک
۱۷- ما بین حور کالنجوم تزیّنت‌منها القلائد للبدور حواکی


21- من کلّ مخطفة الحشا تحکی الرشاجیدا و غصن البان لین حراک
۱۸- هیف الحصور من القصور بدت لنامنها الأهلّة لامن الأفلاک


22- هیفاء ناطقة النطاق تشکّیامن ظلم صامتة البرین ضناک
۱۹- یجمعن من مرح الشبیبة خفّة المعتزّلین و عفّة النّساک


23- و کأنّما من ثغرها من نحرهادرّ تباکره بعود أراک
۲۰- و یصدن صادیة القلوب بأعین‌نجل کصید الطیر بالأشراک


24- عذب الرّضاب کأنّ حشولثاتهامسکا یعلّ به ذری المسواک
۲۱- من کلّ مخطفة الحشا تحکی الرشاجیدا و غصن البان لین حراک


25- تلک التی ملکت علی بدلّهاقلبی فکانت أعنف الملاک
۲۲- هیفاء ناطقة النطاق تشکّیامن ظلم صامتة البرین ضناک


26- إنّ الصّبی یا نفس عزّ طلابه‌و نهتک عنه و اعظات نهاک
۲۳- و کأنّما من ثغرها من نحرهادرّ تباکره بعود أراک


27- و الشیب ضیف لا محالة مؤذن‌برداک فاتّبعی سبیل هداک
۲۴- عذب الرّضاب کأنّ حشولثاتهامسکا یعلّ به ذری المسواک


28- و تزوّدی من حبّ آل محمّدزادا متی أخلصته نجّاک
۲۵- تلک التی ملکت علی بدلّهاقلبی فکانت أعنف الملاک


29- فلنعم زاد للمعاد و عدّةللحشران علقت یداک بذاک
۲۶- إنّ الصّبی یا نفس عزّ طلابه‌و نهتک عنه و اعظات نهاک


30- و إلی الوصیّ مهمّ أمرک فوّضی‌تصلی بذاک الی قصیّ مناک
۲۷- و الشیب ضیف لا محالة مؤذن‌برداک فاتّبعی سبیل هداک


31- و به ادرئی فی نحر کلّ ملمّةو إلیه فیها فاجعلی شکواک
۲۸- و تزوّدی من حبّ آل محمّدزادا متی أخلصته نجّاک


32- و بحبّة فتمسّکی أن تسلکی‌بالزیغ عنه مسالک الهلّاک
۲۹- فلنعم زاد للمعاد و عدّةللحشران علقت یداک بذاک


33- لا تجهلی و هواه دأبک فاجعلی‌أبدا و هجر عداه هجر قلاک
۳۰- و إلی الوصیّ مهمّ أمرک فوّضی‌تصلی بذاک الی قصیّ مناک


34- فسواء انحرف امرؤ عن حبّةأوبات منطویا علی الإشراک
۳۱- و به ادرئی فی نحر کلّ ملمّةو إلیه فیها فاجعلی شکواک


35- و خذی البرائة من لظی ببراءمن شانئیه و امحضیه هواک
۳۲- و بحبّة فتمسّکی أن تسلکی‌بالزیغ عنه مسالک الهلّاک


36- و تجنّبی إن شئت أن لا تعطبی‌رأی ابن سلمی فیه و ابن صهاک
۳۳- لا تجهلی و هواه دأبک فاجعلی‌أبدا و هجر عداه هجر قلاک


37- و اذا تشابهت الامور فعوّلی‌فی کشف مشکلها علی مولاک
۳۴- فسواء انحرف امرؤ عن حبّةأوبات منطویا علی الإشراک


38- خیر الرجال و خیر بعل نساءهاو الأصل الفرع التقّی الزاکی
۳۵- و خذی البرائة من لظی ببراءمن شانئیه و امحضیه هواک


39- و تعوّذی بالزّهر من أولاده‌من شرّ کلّ مضلّل أفّاک
۳۶- و تجنّبی إن شئت أن لا تعطبی‌رأی ابن سلمی فیه و ابن صهاک


40- لا تعدلی عنهم و لا تستبدلی‌بهم فتحظی بالخسار هناک
۳۷- و اذا تشابهت الامور فعوّلی‌فی کشف مشکلها علی مولاک


41- فهم مصابیح الدّجی لذوی الحجی‌و العروة الوثقی لذی استمساک
۳۸- خیر الرجال و خیر بعل نساءهاو الأصل الفرع التقّی الزاکی


42- و هم الأدلّة کالأهلّة نورهایجلو عمی المتحیّر الشکّاک
۳۹- و تعوّذی بالزّهر من أولاده‌من شرّ کلّ مضلّل أفّاک


43- و هم الصّراط المستقیم فأرغمی‌بهواهم أنف الذی یلحاک
۴۰- لا تعدلی عنهم و لا تستبدلی‌بهم فتحظی بالخسار هناک


44- و هم الأئمّة لا إمام سواهم‌فدعی لتیم و غیرها دعواک
۴۱- فهم مصابیح الدّجی لذوی الحجی‌و العروة الوثقی لذی استمساک


45- یا امّة ضلّت سبیل رشادهاإنّ الذی استر شدته أغواک
۴۲- و هم الأدلّة کالأهلّة نورهایجلو عمی المتحیّر الشکّاک


46- لئن ائتمنت علی البریّة خائناللنفس ضیّعها غداة رعاک
۴۳- و هم الصّراط المستقیم فأرغمی‌بهواهم أنف الذی یلحاک


47- أعطاک إذ وطّاک عشوة رأیه‌خدعا بحبل غرورها دلّاک
۴۴- و هم الأئمّة لا إمام سواهم‌فدعی لتیم و غیرها دعواک


48- فتبعته و سخیف دینک بعته‌مغترّة بالنزر من دنیاک
۴۵- یا امّة ضلّت سبیل رشادهاإنّ الذی استر شدته أغواک


49- لقد اشتریت به الضّلالة بالهدی‌لمّا دعاک بمکره فدهاک
۴۶- لئن ائتمنت علی البریّة خائناللنفس ضیّعها غداة رعاک


50- و أطعتة و عصیت قول محمّدفیما بأمر وصیّه وصّاک
۴۷- أعطاک إذ وطّاک عشوة رأیه‌خدعا بحبل غرورها دلّاک


51- خلّفت و استخلفت من لم یرضه‌للدین تابعة هوی هوّاک
۴۸- فتبعته و سخیف دینک بعته‌مغترّة بالنزر من دنیاک


52- خلت اجتهادک للصّواب مؤدّیاهیهات ما أدّاک بل ارداک
۴۹- لقد اشتریت به الضّلالة بالهدی‌لمّا دعاک بمکره فدهاک


53- لقد إجتریت علی اجتراح عظیمةجعلت جهنّم فی غد مثواک
۵۰- و أطعتة و عصیت قول محمّدفیما بأمر وصیّه وصّاک


54- و لقد شققت عصا النّبیّ محمّدو عققت من بعد النّبیّ أباک
۵۱- خلّفت و استخلفت من لم یرضه‌للدین تابعة هوی هوّاک


55- و غدرت بالعهد المؤکّد عقده‌یوم «الغدیر» له فما عذراک
۵۲- خلت اجتهادک للصّواب مؤدّیاهیهات ما أدّاک بل ارداک


56- فلتعلمنّ و قد رجعت به علی الأعقاب ناکصة له علی عقباک
۵۳- لقد إجتریت علی اجتراح عظیمةجعلت جهنّم فی غد مثواک


57- أعن الوصی عدلت عادلة به‌من لا یساوی منه شسع شراک؟!
۵۴- و لقد شققت عصا النّبیّ محمّدو عققت من بعد النّبیّ أباک


58- و لتسألنّ عن الولاء لحیدرو هو النعیم شقاک عنه ثناک
۵۵- و غدرت بالعهد المؤکّد عقده‌یوم «الغدیر» له فما عذراک


59- قست المحیط بکلّ علم مشکل‌و عر مسالکه علی السلّاک
۵۶- فلتعلمنّ و قد رجعت به علی الأعقاب ناکصة له علی عقباک


60- بالمعتریه- کما حکی شیطانه‌و کفاه عنه بنفسه من حاکی
۵۷- أعن الوصی عدلت عادلة به‌من لا یساوی منه شسع شراک؟!


61- و الضارب الهامات فی یوم الوغی‌ضربا یقدّ به إلی الأوراک
۵۸- و لتسألنّ عن الولاء لحیدرو هو النعیم شقاک عنه ثناک


62- إذ صاح جبریل به متعجّبامن بأسه و حسامه البتّاک
۵۹- قست المحیط بکلّ علم مشکل‌و عر مسالکه علی السلّاک


63- «لا سیف الّا ذو الفقار و لا فتّی‌الّا علیّ» فاتک الفتّاک
۶۰- بالمعتریه- کما حکی شیطانه‌و کفاه عنه بنفسه من حاکی


64- بالهارب الفرّار من أقرانه‌و الحرب یذکیها قنا و مذاکی
۶۱- و الضارب الهامات فی یوم الوغی‌ضربا یقدّ به إلی الأوراک


65- و القاطع اللیل البهیم تهجّدابفؤاد ذی روع و طرف باکی
۶۲- إذ صاح جبریل به متعجّبامن بأسه و حسامه البتّاک


66- بالتارک الصّلوات کفرانا بهالو لا الریاء لطال ما راباک
۶۳- «لا سیف الّا ذو الفقار و لا فتّی‌الّا علیّ» فاتک الفتّاک


67- أبعد بهذا من قیاس فاسدلم تأت فیه امّة مأتاک
۶۴- بالهارب الفرّار من أقرانه‌و الحرب یذکیها قنا و مذاکی


68- أو ما شهدت له مواقف أذهبت‌عنک اعتراک الشک حین عراک؟!
۶۵- و القاطع اللیل البهیم تهجّدابفؤاد ذی روع و طرف باکی


69- من معجزات لا یقوم بمثلهاالّا نبیّ أو وصیّ زاکی
۶۶- بالتارک الصّلوات کفرانا بهالو لا الریاء لطال ما راباک


70- کالشمس إذ ردّت علیه ببابل‌لقضاء فرض فائت الّا دراک
۶۷- أبعد بهذا من قیاس فاسدلم تأت فیه امّة مأتاک


71- و الریح إذ مرّت فقال لها: احملی‌طوعا ولی اللّه فوق قواک
۶۸- أو ما شهدت له مواقف أذهبت‌عنک اعتراک الشک حین عراک؟!


72- فجرت رجاء بالبساط مطیعةامر الإله حثیثة الایشاک
۶۹- من معجزات لا یقوم بمثلهاالّا نبیّ أو وصیّ زاکی


73- حتّی إذا وافی الرقیم بصحبه‌لیزیل عنه مریة الشکّاک
۷۰- کالشمس إذ ردّت علیه ببابل‌لقضاء فرض فائت الّا دراک


74- قال: السّلام علیکم فتبادروابالردّ بعد الصّمت و الإمساک
۷۱- و الریح إذ مرّت فقال لها: احملی‌طوعا ولی اللّه فوق قواک


75- عن غیره فبدت ضغاین صدر ذی‌حنق لستر نفاقة هتّاک
۷۲- فجرت رجاء بالبساط مطیعةامر الإله حثیثة الایشاک


76- و المیت حین دعا به من صرصرفأجابه و أبیت حین دعاک
۷۳- حتّی إذا وافی الرقیم بصحبه‌لیزیل عنه مریة الشکّاک


77- لا تدّعی ما لیس فیک فتندمی‌عند امتحان الصّدق من دعواک
۷۴- قال: السّلام علیکم فتبادروابالردّ بعد الصّمت و الإمساک


78- و الخفّ و الثعبان فیه آیةفتیقّظی یاویک من عمیاک
۷۵- عن غیره فبدت ضغاین صدر ذی‌حنق لستر نفاقة هتّاک


79- و السّطل و المندیل حین أتی به‌جبریل حسبک خدمة الإملاک
۷۶- و المیت حین دعا به من صرصرفأجابه و أبیت حین دعاک


80- و دفاع أعظم ما عراک بسیفه‌فی یوم کلّ کریهة و عراک
۷۷- لا تدّعی ما لیس فیک فتندمی‌عند امتحان الصّدق من دعواک


81- و مقامه- ثبت الجنان- بخیبرو الخوف إذ ولّیت حشوحشاک
۷۸- و الخفّ و الثعبان فیه آیةفتیقّظی یاویک من عمیاک


82- و الباب حین دحی به عن حصنهم‌سبعین باعا فی فضا دکداک
۷۹- و السّطل و المندیل حین أتی به‌جبریل حسبک خدمة الإملاک


83- و الطائر المشوی نصّ ظاهرلو لا جحودک ما رأت عیناک
۸۰- و دفاع أعظم ما عراک بسیفه‌فی یوم کلّ کریهة و عراک


84- و الصخرة الصمّا و قد شفّ الظمامنها النفوس دحی بها فسقاک
۸۱- و مقامه- ثبت الجنان- بخیبرو الخوف إذ ولّیت حشوحشاک


85- و الماء حین طغی الفرات فأقبلواما بین باکیة إلیه و باکی
۸۲- و الباب حین دحی به عن حصنهم‌سبعین باعا فی فضا دکداک


86- قالوا: أغثنا یابن عمّ محمّدفالماء یؤذننا بوشک هلاک
۸۳- و الطائر المشوی نصّ ظاهرلو لا جحودک ما رأت عیناک


87- فأتی الفرات فقال: یا أرض ابلعی‌طوعا بأمر اللّه طاغی ماک
۸۴- و الصخرة الصمّا و قد شفّ الظمامنها النفوس دحی بها فسقاک


88- فأغاضه حتّی بدت حصباؤه‌من فوق راسخة من الأسماک
۸۵- و الماء حین طغی الفرات فأقبلواما بین باکیة إلیه و باکی


89- ثمّ استعادوه فعاد بأمره‌یجری علی قدر، ففیم مراک؟!
۸۶- قالوا: أغثنا یابن عمّ محمّدفالماء یؤذننا بوشک هلاک


90- مولاک راضیة و غضبی فاعلمی‌سیّان سخطک عنده و رضاک
۸۷- فأتی الفرات فقال: یا أرض ابلعی‌طوعا بأمر اللّه طاغی ماک


91- ای تیم تیّمک الهوی فأطعته‌و عن البصیرة یا عدی عداک
۸۸- فأغاضه حتّی بدت حصباؤه‌من فوق راسخة من الأسماک


92- و منعت إرث المصطفی و تراثه‌و ولیته طلما، فمن ولّاک؟!
۸۹- ثمّ استعادوه فعاد بأمره‌یجری علی قدر، ففیم مراک؟!


93- و بسطت أیدی عبد شمس فاغتدت‌باظلم جاریة علی مغناک
۹۰- مولاک راضیة و غضبی فاعلمی‌سیّان سخطک عنده و رضاک


94- لا تحسبیک برئیة ممّا جری‌و اللّه ما قتل الحسین سواک
۹۱- ای تیم تیّمک الهوی فأطعته‌و عن البصیرة یا عدی عداک


95- یا آل أحمد کم یکابد فیکم‌کبدی خطوبا للقلوب نواکی
۹۲- و منعت إرث المصطفی و تراثه‌و ولیته طلما، فمن ولّاک؟!


96- کبدی بکم مقروحة و مدامعی‌مسفوحة وجودی فؤادی ذاکی
۹۳- و بسطت أیدی عبد شمس فاغتدت‌باظلم جاریة علی مغناک


97- و اذا ذکرت مصابکم قال الأسی‌لجفونی: اجتنبی لذیذ کراک
۹۴- لا تحسبیک برئیة ممّا جری‌و اللّه ما قتل الحسین سواک


98- و ابکی قتیلا بالطفوف لأجله‌بکت السّماء دما فحقّ بکاک
۹۵- یا آل أحمد کم یکابد فیکم‌کبدی خطوبا للقلوب نواکی


99- إن تبکهم فی الیوم تلقاهم غداعینی بوجه مسفر ضحّاک
۹۶- کبدی بکم مقروحة و مدامعی‌مسفوحة وجودی فؤادی ذاکی


100- یا ربّ فاجعل حبّهم لی جنّةمن موبقات الظلم و الإشراک
۹۷- و اذا ذکرت مصابکم قال الأسی‌لجفونی: اجتنبی لذیذ کراک


101- و اجبر بها الجبری ربّ و برّه‌من ظالم لدمائهم سفّاک
۹۸- و ابکی قتیلا بالطفوف لأجله‌بکت السّماء دما فحقّ بکاک


102- و بهم- إذا أعداء آل محمّدغلقت رهونهم- فجد بفکاک <ref>الغدیر؛ ج 4، ص 317- 313. ادب الطف؛ ج 2، ص 332- 328.</ref>
۹۹- إن تبکهم فی الیوم تلقاهم غداعینی بوجه مسفر ضحّاک


۱۰۰- یا ربّ فاجعل حبّهم لی جنّةمن موبقات الظلم و الإشراک


1- ای کلبه‌ی غم، چندان به پایت درنگ کردم که مصیبت‌های فوت را کهنه کردم، آیا به ماتم نشستم؟
۱۰۱- و اجبر بها الجبری ربّ و برّه‌من ظالم لدمائهم سفّاک


2- از آن روز که سروسامانت بهم ریخت، دیگر به شکوه‌ی این عاشق بی‌دل، دل نسپردی.
۱۰۲- و بهم- إذا أعداء آل محمّدغلقت رهونهم- فجد بفکاک <ref>الغدیر؛ ج 4، ص 317- 313. ادب الطف؛ ج 2، ص 332- 328.</ref>


3- میهمانت شدم، از در و دیوار تمنّای مراد کردم، اما جز غم و اندوه بر سر خوانت ندیدم.


4- دل مشتاقم چنان در سوز و گداز است که آه جانگدازم سیل اشک بر چهره روان سازد و سامانت را به گل نشاند.
۱- ای کلبه‌ی غم، چندان به پایت درنگ کردم که مصیبت‌های فوت را کهنه کردم، آیا به ماتم نشستم؟


5- چیست که بوم‌وبرت جانب خرّمی نگیرد؟ گویا بسان من از نزاری خود نالان است.
۲- از آن روز که سروسامانت بهم ریخت، دیگر به شکوه‌ی این عاشق بی‌دل، دل نسپردی.


6- بروبام درهم ریخته‌ات سیلاب اشکم فنا کرد. چونان‌که روز وداع بنان گلعذارت خون مرا مباح کردند.
۳- میهمانت شدم، از در و دیوار تمنّای مراد کردم، اما جز غم و اندوه بر سر خوانت ندیدم.


7- کشته‌ی راهت را خون‌بها نجویند، مژگان پریوشانت خنجر آبدار است.
۴- دل مشتاقم چنان در سوز و گداز است که آه جانگدازم سیل اشک بر چهره روان سازد و سامانت را به گل نشاند.


8- آن دم که به خاک درت پا نهادم، خاطرات وصلم زنده شد، سوز اشتیاقم شعله‌ور گشت.
۵- چیست که بوم‌وبرت جانب خرّمی نگیرد؟ گویا بسان من از نزاری خود نالان است.


9- به‌پا ایستادم و سلام دادم، گویا که نگاه جان پرور دوست از نگاه تو آبیاری شده است.
۶- بروبام درهم ریخته‌ات سیلاب اشکم فنا کرد. چونان‌که روز وداع بنان گلعذارت خون مرا مباح کردند.


10- از آسمان دیدگانم سیلاب حسرت روان است، دیگرت با ابر بهاران چه‌کار است؟
۷- کشته‌ی راهت را خون‌بها نجویند، مژگان پریوشانت خنجر آبدار است.


11- خوشا دوران وصل که کامم روا بود و هجران نامراد.
۸- آن دم که به خاک درت پا نهادم، خاطرات وصلم زنده شد، سوز اشتیاقم شعله‌ور گشت.


12- زندگی شاداب و خرّم، توسن مراد در بساط عیش و کامرانی تازان، کسی به گردش نرسید.
۹- به‌پا ایستادم و سلام دادم، گویا که نگاه جان پرور دوست از نگاه تو آبیاری شده است.


13- دهان سخن‌چین بسته، سلطان عشق فرمانروا، کام دل به هنگام زیارت روا بود.
۱۰- از آسمان دیدگانم سیلاب حسرت روان است، دیگرت با ابر بهاران چه‌کار است؟


14- و چون از زیبارخان وحشی جویای وصال می‌گشتیم، شور جوانی شفیع درگاهشان بود.
۱۱- خوشا دوران وصل که کامم روا بود و هجران نامراد.


15- اگر حوادث روزگار تو را به نابودی کشاند، گردش زمانه به نیابت از تو آن را درهم می‌کوبد.
۱۲- زندگی شاداب و خرّم، توسن مراد در بساط عیش و کامرانی تازان، کسی به گردش نرسید.


16- به خدا که روزگاری دراز با عیش و عشرت سرکردم، مرغزار باصفایت را به زیر پا سپردم.
۱۳- دهان سخن‌چین بسته، سلطان عشق فرمانروا، کام دل به هنگام زیارت روا بود.


17- در میان حوریان سیم تن که بسان اختران گردن‌بند زرّین بر سینه افشانده.
۱۴- و چون از زیبارخان وحشی جویای وصال می‌گشتیم، شور جوانی شفیع درگاهشان بود.


18- لاغراندام، چون هلال تابان از کاخها سر برآورده.
۱۵- اگر حوادث روزگار تو را به نابودی کشاند، گردش زمانه به نیابت از تو آن را درهم می‌کوبد.


19- شور و شیدایی عشاق را با عفّت پارسایان به هم آمیخته.
۱۶- به خدا که روزگاری دراز با عیش و عشرت سرکردم، مرغزار باصفایت را به زیر پا سپردم.


20- دلهای شیدازده را با دیدگان شهلا صید کرده چونان‌که صیّاد، مرغ را با دام.
۱۷- در میان حوریان سیم تن که بسان اختران گردن‌بند زرّین بر سینه افشانده.


21- باریک‌میان، گردن بلورین، با اندامی نرم و کشیده، چون شاخ ارغوان.
۱۸- لاغراندام، چون هلال تابان از کاخها سر برآورده.


22- کمربند زرّین، مزیّن به یاقوت و نگین، شکوه آرد از ستم خلخال سیمین بر ساق و ساعد مرمرین.
۱۹- شور و شیدایی عشاق را با عفّت پارسایان به هم آمیخته.


23- دندان چون درّ غلطان، مسواکی از چوب اراک بر کنار دهان.
۲۰- دلهای شیدازده را با دیدگان شهلا صید کرده چونان‌که صیّاد، مرغ را با دام.


24- لعابش چون آب حیات آویزان، مشک و عبیر از کناره‌ی دندان با مسواک ریزان.
۲۱- باریک‌میان، گردن بلورین، با اندامی نرم و کشیده، چون شاخ ارغوان.


25- همان پریچهری که با کرشمه و ناز دل از کفم ربود، اما مهری نیفزود.
۲۲- کمربند زرّین، مزیّن به یاقوت و نگین، شکوه آرد از ستم خلخال سیمین بر ساق و ساعد مرمرین.


26- ای جان عزیز، دیگرت شور و شیدایی خریداری ندارد، عقل و خرد ناصح مشفقی است.
۲۳- دندان چون درّ غلطان، مسواکی از چوب اراک بر کنار دهان.


27- پیری بر آستانه‌ی در پیک مرگ است، از راه هدایت پیروی کن!
۲۴- لعابش چون آب حیات آویزان، مشک و عبیر از کناره‌ی دندان با مسواک ریزان.


28- از مهر آل رسول توشه برگیر، اخلاص در دوستی مایه‌ی نجات است.
۲۵- همان پریچهری که با کرشمه و ناز دل از کفم ربود، اما مهری نیفزود.


29- بهترین توشه‌ی معادت همین بس، هم ذخیره‌ی آخرت، گرت حاصل آید.
۲۶- ای جان عزیز، دیگرت شور و شیدایی خریداری ندارد، عقل و خرد ناصح مشفقی است.


30- سامان کارت به وصی گذار تا بر کرسی آرزوها برآئی.
۲۷- پیری بر آستانه‌ی در پیک مرگ است، از راه هدایت پیروی کن!


31- با یاد او به استقبال حوادث بشتاب، شکوه‌ی روزگار خدمت او بر.
۲۸- از مهر آل رسول توشه برگیر، اخلاص در دوستی مایه‌ی نجات است.


32- به دستاویز مهرش چنگ برزن تا از گمرهی و سرگشتگی بر کنار مانی.
۲۹- بهترین توشه‌ی معادت همین بس، هم ذخیره‌ی آخرت، گرت حاصل آید.


33- راه جهالت مپوی، هوای او از سر منه، با دشمنانش ره آشتی مجوی.
۳۰- سامان کارت به وصی گذار تا بر کرسی آرزوها برآئی.


34- آنکه از راه مهرش به در شد، با مشرک کافر برابر شد.
۳۱- با یاد او به استقبال حوادث بشتاب، شکوه‌ی روزگار خدمت او بر.


35- دوزخ سوزان شعله‌ور است «تولّی و تبرّی» برات آزادی است.
۳۲- به دستاویز مهرش چنگ برزن تا از گمرهی و سرگشتگی بر کنار مانی.


36- برحذر باش که بر خاک هلاک نیفتی، چون زاده‌ی «سلمی و صهاک» با سالار مؤمنان درافتی.
۳۳- راه جهالت مپوی، هوای او از سر منه، با دشمنانش ره آشتی مجوی.


37- چون حق و باطل مشتبه ماند، بر حلّال مشکلات علی اعتماد کن.
۳۴- آنکه از راه مهرش به در شد، با مشرک کافر برابر شد.


38- والاترین مردان جفت والاترین زنان، اصل و فرعی پاک، طیّب و طاهر.
۳۵- دوزخ سوزان شعله‌ور است «تولّی و تبرّی» برات آزادی است.


39- به دامن نسل پاکش پناه گیر و از شرّ دروغ‌بافان گمراه، در امان باش.
۳۶- برحذر باش که بر خاک هلاک نیفتی، چون زاده‌ی «سلمی و صهاک» با سالار مؤمنان درافتی.


40- از در این خاندان سوی دیگر مپوی، و دیگران را انباز و همتا مگیر، خسارت دنیا و دین همین است.
۳۷- چون حق و باطل مشتبه ماند، بر حلّال مشکلات علی اعتماد کن.


41- چراغ‌های تاریکی، هرکه خواهد راه یابد، دستاویزی محکم، هرکه خواهد چنگ یازد.
۳۸- والاترین مردان جفت والاترین زنان، اصل و فرعی پاک، طیّب و طاهر.


42- رهبرانند و چون هلال تابان راه گم‌گشتان را نشان دهند.
۳۹- به دامن نسل پاکش پناه گیر و از شرّ دروغ‌بافان گمراه، در امان باش.


43- راه راست و درست، با مهر و ولایشان بینی دشمن به خاک بمال.
۴۰- از در این خاندان سوی دیگر مپوی، و دیگران را انباز و همتا مگیر، خسارت دنیا و دین همین است.


44- پیشوایان که پیشوایی جز آنان نیست، بگذار «تیم» و «عدی» هرچه خواهند، بگویند.
۴۱- چراغ‌های تاریکی، هرکه خواهد راه یابد، دستاویزی محکم، هرکه خواهد چنگ یازد.


45- ای امت سرگشته‌ی گمراه، مرشد خامت به راه ضلالت کشید.
۴۲- رهبرانند و چون هلال تابان راه گم‌گشتان را نشان دهند.


46- خائنی که امین مردم شناختی، حقّ امانت ضایع و مهمل گذاشت.
۴۳- راه راست و درست، با مهر و ولایشان بینی دشمن به خاک بمال.


47 و 48- از آن دم که زین بر پشت نهاد، به راه کجت برد و با لگام و نیرنگ و فریب مهارت کرد.
۴۴- پیشوایان که پیشوایی جز آنان نیست، بگذار «تیم» و «عدی» هرچه خواهند، بگویند.


49- دنبالش گرفتی، دین پوشالیت را فروختی، درهمی ناچیز از دنیای دون برگرفتی.
۴۵- ای امت سرگشته‌ی گمراه، مرشد خامت به راه ضلالت کشید.


50- فرمانش بردی، پس فرمان محمّد پشت سر نهادی و سفارش او را درباره‌ی وصی از خاطر بردی.
۴۶- خائنی که امین مردم شناختی، حقّ امانت ضایع و مهمل گذاشت.


51- آن را که رسول حق، صالح نشناخت، به رهبری برگزیدی و دنبال هوای نفست را گرفتی.
۴۷ و ۴۸- از آن دم که زین بر پشت نهاد، به راه کجت برد و با لگام و نیرنگ و فریب مهارت کرد.


52- پنداشتی انتخاب تو را به راه صواب کشاند، اما به خاکت نشاند.
۴۹- دنبالش گرفتی، دین پوشالیت را فروختی، درهمی ناچیز از دنیای دون برگرفتی.


53- جرمی عظیم مرتکب گشتی، دوزخ سوزان را جایگاه خود ساختی.
۵۰- فرمانش بردی، پس فرمان محمّد پشت سر نهادی و سفارش او را درباره‌ی وصی از خاطر بردی.


54- فرمان رسول را شکستی و بعد از رحلتش، پدر روحانیت را از خود راندی.
۵۱- آن را که رسول حق، صالح نشناخت، به رهبری برگزیدی و دنبال هوای نفست را گرفتی.


55- به روز غدیر که پیمان استوار کرد، راه خیانت گرفتی، ندانم در پاسخ چه داری؟
۵۲- پنداشتی انتخاب تو را به راه صواب کشاند، اما به خاکت نشاند.


56- پشت به حق دادی، با شتاب به سوی باطل تاختی، به‌زودی سزای خود را می‌بینی.
۵۳- جرمی عظیم مرتکب گشتی، دوزخ سوزان را جایگاه خود ساختی.


57- خدا را؛ از وصّی رسول رخ برتافتی، کسی را همتای او گرفتی که با کفش او هم برابر نبود.
۵۴- فرمان رسول را شکستی و بعد از رحلتش، پدر روحانیت را از خود راندی.


58- به خدا سوگند، مهر حیدر همان نعیم است که به روز جزا باز پرسند، اما شقاوت شما را از در این خاندان راند.
۵۵- به روز غدیر که پیمان استوار کرد، راه خیانت گرفتی، ندانم در پاسخ چه داری؟


59- آن را که در همه‌ی علوم بینا و در همه‌ی معضلات حلّال مشکلات بود.
۵۶- پشت به حق دادی، با شتاب به سوی باطل تاختی، به‌زودی سزای خود را می‌بینی.


60- با کسی مقیاس گرفتی که به اعتراف او شیطان بر سر دوشش سوار بود.
۵۷- خدا را؛ از وصّی رسول رخ برتافتی، کسی را همتای او گرفتی که با کفش او هم برابر نبود.


61- آن را که روز نبرد، تیغ بر فرق هرکس نهاد، تا کمر دریده شد.
۵۸- به خدا سوگند، مهر حیدر همان نعیم است که به روز جزا باز پرسند، اما شقاوت شما را از در این خاندان راند.


62- جبریل از صولت و سطوتش با شگفت فریاد برمی‌کشید.
۵۹- آن را که در همه‌ی علوم بینا و در همه‌ی معضلات حلّال مشکلات بود.


63- تیغی چون ذو الفقار نباشد و جوانمردی چون علی، دلیر دلیران.
۶۰- با کسی مقیاس گرفتی که به اعتراف او شیطان بر سر دوشش سوار بود.


64- او را با ترسوی بزدلی مقیاس گرفتی، همان‌که در غوغای جنگ همواره عار فرار را به جان می‌خرید.
۶۱- آن را که روز نبرد، تیغ بر فرق هرکس نهاد، تا کمر دریده شد.


65- آن را که در دل شبها به تهجّد برمی‌خاست و با قلبی لرزان و چشمی گریان نماز و نیاز به پای می‌برد.
۶۲- جبریل از صولت و سطوتش با شگفت فریاد برمی‌کشید.


66- او را با کسی همتا گرفتی که در خلوت نماز فریضه را ترک می‌گفت و چه بسیارش آزمودند.
۶۳- تیغی چون ذو الفقار نباشد و جوانمردی چون علی، دلیر دلیران.


67- اف باد بر این قیاس فاسد، که هیچ ملتی چنین بیمایه رسوایی به بار نیاورد.
۶۴- او را با ترسوی بزدلی مقیاس گرفتی، همان‌که در غوغای جنگ همواره عار فرار را به جان می‌خرید.


68- آیا موقعیت و مقامش نشناختی تا زنگار شک و ریبت از دل بشوید؟
۶۵- آن را که در دل شبها به تهجّد برمی‌خاست و با قلبی لرزان و چشمی گریان نماز و نیاز به پای می‌برد.


69- آن معجزاتی که جز بر دست پیامبران و اوصیاء پاکشان جاری نگردد.
۶۶- او را با کسی همتا گرفتی که در خلوت نماز فریضه را ترک می‌گفت و چه بسیارش آزمودند.


70- و خورشید در سرزمین بابل بازگشت تا نماز عصرش به موقع ادا باشد؟
۶۷- اف باد بر این قیاس فاسد، که هیچ ملتی چنین بیمایه رسوایی به بار نیاورد.


71- بادی برخاست، فرمودش، بشتاب و کارگزار حق را بر یال خود سوار کن.
۶۸- آیا موقعیت و مقامش نشناختی تا زنگار شک و ریبت از دل بشوید؟


72- باد، هموار و نرم، بساط خیبری بر دوش گرفت، سریع و شتابان فرمان حق را مطیع شد.
۶۹- آن معجزاتی که جز بر دست پیامبران و اوصیاء پاکشان جاری نگردد.


73- علی با همرهان، کنار کهف رقیم پا بر زمین نهاد، تا شک و ریب از دلها بزداید.
۷۰- و خورشید در سرزمین بابل بازگشت تا نماز عصرش به موقع ادا باشد؟


74- فرمود: درود بر شما باد. اصحاب کهف، بلا درنگ پاسخ بازگفتند، با آنکه از پاسخ دیگران خموشی گرفتند.
۷۱- بادی برخاست، فرمودش، بشتاب و کارگزار حق را بر یال خود سوار کن.


75- از اینجا بود که کینه‌ها در سینه‌ها شعله‌ور شد، از نفاق باطن پرده برکشیدند.
۷۲- باد، هموار و نرم، بساط خیبری بر دوش گرفت، سریع و شتابان فرمان حق را مطیع شد.


76- باد صرصر که روح و روان نداشت، فرمانش به جان خرید، و تو امت ناپاک راه عصیان سپردی.
۷۳- علی با همرهان، کنار کهف رقیم پا بر زمین نهاد، تا شک و ریب از دلها بزداید.


77- دعوی ایمان مکن که گاه امتحان از دعوی خود پشیمان گردی.
۷۴- فرمود: درود بر شما باد. اصحاب کهف، بلا درنگ پاسخ بازگفتند، با آنکه از پاسخ دیگران خموشی گرفتند.


78- داستان مور و مار، خود، آیت حقی است، وای بر تو از خواب خرگوشی بیدار شو.
۷۵- از اینجا بود که کینه‌ها در سینه‌ها شعله‌ور شد، از نفاق باطن پرده برکشیدند.


79- سطل و مندیل که جبریل امین برای وضو آورد. به‌به از این خدمتکار والامقام.
۷۶- باد صرصر که روح و روان نداشت، فرمانش به جان خرید، و تو امت ناپاک راه عصیان سپردی.


80- در معرکه‌ی هیجا با شمشیرش به دفاع برخاست، غبار غم از چهره‌ها بشست.
۷۷- دعوی ایمان مکن که گاه امتحان از دعوی خود پشیمان گردی.


81- از پایداری و استقامتش در خیبر یاد کن، آن روز که از هراس راه فرار گرفتی.
۷۸- داستان مور و مار، خود، آیت حقی است، وای بر تو از خواب خرگوشی بیدار شو.


82- آن روز که دراز قلعه‌ی خیبر برکند، هفتاد گز به دور افکند.
۷۹- سطل و مندیل که جبریل امین برای وضو آورد. به‌به از این خدمتکار والامقام.


83- «مرغ بریان» شاهد صدقی است، اگر حقایق مشهود را منکر نباشی.
۸۰- در معرکه‌ی هیجا با شمشیرش به دفاع برخاست، غبار غم از چهره‌ها بشست.


84- در راه صفین صخره‌ی کوه‌پیکر، یک تنه از خاک برکند و چشمه‌ی آب گوارایت نوشاند.
۸۱- از پایداری و استقامتش در خیبر یاد کن، آن روز که از هراس راه فرار گرفتی.


85- نهر فرات سر به طغیان برکشید، زن و مرد، گریان و نالان به خدمت دویدند.
۸۲- آن روز که دراز قلعه‌ی خیبر برکند، هفتاد گز به دور افکند.


86- کای پسر عمّ رسول، خلق را دریاب که بر آستانه‌ی هلاکت اندریم.
۸۳- «مرغ بریان» شاهد صدقی است، اگر حقایق مشهود را منکر نباشی.


87- نزدیک فرات شد و فرمود: «آب سرکش را به کام درکش و فرمان خدا را مطیع شو»!
۸۴- در راه صفین صخره‌ی کوه‌پیکر، یک تنه از خاک برکند و چشمه‌ی آب گوارایت نوشاند.


88- نهر فرات، آب خود در کام کشید، ریگها نمایان شد، ماهیان روی هم انباشته ماندند.
۸۵- نهر فرات سر به طغیان برکشید، زن و مرد، گریان و نالان به خدمت دویدند.


89- دوباره‌اش فرمان داد تا به حالت عادی بازگشت. تردیدت در کجاست؟
۸۶- کای پسر عمّ رسول، خلق را دریاب که بر آستانه‌ی هلاکت اندریم.


90- سرور و سالارتر اوست. چه خشنود باشی و یا خشمناک، رضا و خشم تو در برش یکسان است.
۸۷- نزدیک فرات شد و فرمود: «آب سرکش را به کام درکش و فرمان خدا را مطیع شو»!


91- ای «تیم» هوای نفست خوش آمد، طاعتش بردی. ای «عدی» از راه حق به‌در رفتی.
۸۸- نهر فرات، آب خود در کام کشید، ریگها نمایان شد، ماهیان روی هم انباشته ماندند.


92- ارث مصطفی را منکر شدی. با سیه‌کاری بر مسندش جا کردی، برگو فرمان خلافتت که نوشت؟
۸۹- دوباره‌اش فرمان داد تا به حالت عادی بازگشت. تردیدت در کجاست؟


93- زادگان «عبد شمس» را بر کرسی امارت نشاندی. آنان در سیه‌کاری راه و رسمت پیش گرفتند.
۹۰- سرور و سالارتر اوست. چه خشنود باشی و یا خشمناک، رضا و خشم تو در برش یکسان است.


94- مپندار که از جرم و جنایتشان بری باشی. به حق سوگند حسین را تو کشتی.
۹۱- ای «تیم» هوای نفست خوش آمد، طاعتش بردی. ای «عدی» از راه حق به‌در رفتی.


95- ای خاندان احمد، تا چند جگر داغدارم در ماتم جانگدازتان در تب‌وتاب است.
۹۲- ارث مصطفی را منکر شدی. با سیه‌کاری بر مسندش جا کردی، برگو فرمان خلافتت که نوشت؟


96- قلبم خون‌چکان. سیلاب اشکم ریزان. آتش دل در اشتعال است.
۹۳- زادگان «عبد شمس» را بر کرسی امارت نشاندی. آنان در سیه‌کاری راه و رسمت پیش گرفتند.


97- هرگاه از ماتم شما یاد کنم، حسرت و اندوه بر دیده‌ام فریاد کشد: دیگرت خواب نوشین حرام است.
۹۴- مپندار که از جرم و جنایتشان بری باشی. به حق سوگند [[حسین بن على (ع)|حسین]] را تو کشتی.


98- بر کشته‌ی کربلا سیلاب ماتم روان کن که آسمان هم بر او خون گریست.
۹۵- ای خاندان احمد، تا چند جگر داغدارم در ماتم جانگدازتان در تب‌وتاب است.


99- اگر امروز در سوگ آنان اشک ماتم بریزی، فردای قیامت با چهره‌ی خرّم به‌پا خیزی.
۹۶- قلبم خون‌چکان. سیلاب اشکم ریزان. آتش دل در اشتعال است.


100- ای خدای من، این مهری که به دل دارم، سپر بلایم ساز تا از سیه‌کاری و شرک در امان باشم.
۹۷- هرگاه از ماتم شما یاد کنم، حسرت و اندوه بر دیده‌ام فریاد کشد: دیگرت خواب نوشین حرام است.


101- شکست «جبری» را ترمیم کن. از هر سیه‌کاری که خون آنان ریخت، بری گردان.
۹۸- بر کشته‌ی کربلا سیلاب ماتم روان کن که آسمان هم بر او خون گریست.
 
102- از برکاتشان ز آتش نیرانم نجات بخش. آن روز که دشمنان در غل و زنجیر باشند.


۹۹- اگر امروز در سوگ آنان اشک ماتم بریزی، فردای قیامت با چهره‌ی خرّم به‌پا خیزی.


۱۰۰- ای خدای من، این مهری که به دل دارم، سپر بلایم ساز تا از سیه‌کاری و شرک در امان باشم.


۱۰۱- شکست «جبری» را ترمیم کن. از هر سیه‌کاری که خون آنان ریخت، بری گردان.


۱۰۲- از برکاتشان ز آتش نیرانم نجات بخش. آن روز که دشمنان در غل و زنجیر باشند.
==منابع==
==منابع==


دانشنامه‌ی شعر عاشورایی، محمدزاده، ج‌1، ص:254-260.
* دانشنامه‌ی شعر عاشورایی، محمدزاده، ج‌۱، ص:۲۵۴-۲۶۰.
 
 
 


==پی نوشت==
==پی نوشت==
خط ۴۷۹: خط ۴۷۱:
[[رده:شاعران]]
[[رده:شاعران]]
[[رده:شاعران عرب]]
[[رده:شاعران عرب]]
<references />