شعر امام حسین «ع»: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۱۱:۱۳

ائمه شیعه،گاهى به اقتضاى زمان و مکان و موقعیّت،شعر هم مى‌سرودند.گاهى هم به شعر شاعران پیشین،استناد و استشهاد مى‌کردند. از حسین بن على(ع) نیز شعرهاى فراوانى نقل شده است،چه آنچه در حوادث کربلا بصورت موعظه،رجز و جز آن بیان کرده،و چه آنچه پیشتر به مناسبتهاى مختلف سروده است.کتابى هم به نام«دیوان الحسین بن على»که حاوى اشعار آن حضرت است،چاپ شده است ^[۱] و بیشتر اشعار آن، مواعظ و حکمت است.

اشعارویرایش

در نهضت عاشورا، امام حسین(ع) هم شعرهایى از خود دارد، هم شعرهایى از شعراى عرب که به آنها تمثّل کرده است،مانند شعرى با این مطلع:«فان نهزم فهزّامون قدما...» یا شعر دیگرى با این آغاز: «مهلا بنى عمّنا ظلامتنا...» اما برخى از آنچه از شعرهاى خود آن حضرت است،چنین است:وقتى در منزلگاه صفاح با فرزدق برخورد کرد و اوضاع داخلى کوفه و سست رأیى بیعت کنندگان را شنید،چنین سرود:

لئن کانت الدنیا تعدّ نفیسة		فدار ثواب اللّه اعلى و انبل
و ان کانت الأبدان للموت انشأت		فقتل امرئ بالسّیف فى اللّه افضل
و ان کانت الأرزاق شیئا مقدّرا		فقلّة سعى المرء فى الرّزق اجمل
و ان کانت الأموال للتّرک جمعها		فما بال متروک به المرء یبخل

شب عاشورا پس از سخنرانى براى یاران و اعلام وفادارى از سوى آنان،به خیمۀ خود بازگشت و در حالى که به اصلاح و آماده‌سازى شمشیر خود مشغول بود،چنین مى‌سرود:

یا دهر افّ لک من خلیل		کم لک بالإشراق و الأصیل
من صاحب و طالب قتیل		و الدّهر لا یقنع بالبدیل
و انّما الأمر الى الجلیل		و کلّ حىّ سالک السبیل ^[۲]

روز عاشورا،رجزى را که در یکى از حمله‌هایش مى‌خواند،این بود:

الموت اولى من رکوب العار

و العار اولى من دخول النّار

و در حمله به جناح چپ لشکر عمر سعد،چنین رجز مى‌خواند:

انا الحسین بن علىّ		آلیت ان لا انثنى
احمى عیالات ابى		امضى على دین النّبى

و نیز در طول رزم‌آورى‌ها و حماسه‌آفرینى‌هاى خود،چنین رجزى بر لب داشت:

انا ابن علىّ الخیر،من آل هاشم		کفانى بهذا مفخرا حین افخر
و جدّى رسول اللّه اکرم من مشى		و نحن سراج اللّه فى الناس یزهر
و فاطمة امّى سلالة احمد		و عمّى یدعى ذو الجناحین جعفر
و فینا کتاب اللّه انزل صادقا		و فینا الهدى و الوحى و الخیر یذکر

و شعر بلند دیگرى دارد،با این مطلع:

غدر القوم و قدما رغبوا

عن ثواب اللّه ربّ الثّقلین

که هنگام حمله به دشمن سوار بر اسب،ابیات آن را مى‌خواند. ^[۳]

برخى اشعار هم به امام حسین(ع)نسبت داده شده،در حالى که قرنها پس از آن حضرت،از زبان آن امام شهید سروده شده،و رواج یافته است،از قبیل:

ان کان دین محمّد لم یستقم

الاّ بقتلى یا سیوف خذینى ^[۴]

منبعویرایش

جواد محدثی، فرهنگ عاشورا، قم، معارف، ج1، ص 250-252.

پی‌نوشتویرایش

↑ گردآورنده:محمّد عبد الرحیم،ناشر:دار المختارات العربیّه،چاپ اوّل 1412 ق،222 صفحه،در این کتاب،که فصولى در زندگى امام هم دارد،به شرح لغات اشعار هم پرداخته و ترتیب الفبایى قافیه رعایت شده است.
↑ در بعضى نقلها«سالک سبیلى»است.
↑ بحار الأنوار،ج45،ص 47.البته در متن اشعار،در منابع مختلف تفاوتهاى جزئى وجود دارد.
↑ از شیخ محسن ابى الحب خثعمى(1305-1235 ق)است از شاعران خاندان آل ابى الحبّ در کربلا که دیوان مخطوطى دارد به نام«الحائریات»و بیت بالا،در یکى از قصاید مشهور اوست(تراث کربلا،سلمان هادى طعمه،ص 156).

[1] گردآورنده:محمّد عبد الرحیم،ناشر:دار المختارات العربیّه،چاپ اوّل 1412 ق،222 صفحه،در این کتاب،که فصولى در زندگى امام هم دارد،به شرح لغات اشعار هم پرداخته و ترتیب الفبایى قافیه رعایت شده است.

[2] در بعضى نقلها«سالک سبیلى»است.

[3] بحار الأنوار،ج45،ص 47.البته در متن اشعار،در منابع مختلف تفاوتهاى جزئى وجود دارد.

[4] از شیخ محسن ابى الحب خثعمى(1305-1235 ق)است از شاعران خاندان آل ابى الحبّ در کربلا که دیوان مخطوطى دارد به نام«الحائریات»و بیت بالا،در یکى از قصاید مشهور اوست(تراث کربلا،سلمان هادى طعمه،ص 156).

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-ائمه شیعه،گاهى به اقتضاى زمان و مکان و موقعیّت،شعر هم مى‌سرودند.گاهى هم به شعر شاعران پیشین،استناد و استشهاد مى‌کردند.از حسین بن على«ع»نیز شعرهاى فراوانى نقل شده است،چه آنچه در حوادث کربلا بصورت موعظه،رجز و جز آن بیان کرده،و چه آنچه پیشتر به مناسبتهاى مختلف سروده است.کتابى هم به نام«دیوان الحسین بن على»که حاوى اشعار آن حضرت است،چاپ شده است <ref>گردآورنده:محمّد عبد الرحیم،ناشر:دار المختارات العربیّه،چاپ اوّل 1412 ق،222 صفحه،در این کتاب،که فصولى در زندگى امام هم دارد،به شرح لغات اشعار هم پرداخته و ترتیب الفبایى قافیه رعایت شده است.</ref> و بیشتر اشعار آن، مواعظ و حکمت است.
+ائمه شیعه،گاهى به اقتضاى زمان و مکان و موقعیّت،شعر هم مى‌سرودند.گاهى هم به شعر شاعران پیشین،استناد و استشهاد مى‌کردند. از [[حسین بن على (ع)|حسین بن على(ع)]] نیز شعرهاى فراوانى نقل شده است،چه آنچه در حوادث [[کربلا]] بصورت موعظه،رجز و جز آن بیان کرده،و چه آنچه پیشتر به مناسبتهاى مختلف سروده است.کتابى هم به نام«دیوان الحسین بن على»که حاوى اشعار آن حضرت است،چاپ شده است <ref>گردآورنده:محمّد عبد الرحیم،ناشر:دار المختارات العربیّه،چاپ اوّل 1412 ق،222 صفحه،در این کتاب،که فصولى در زندگى امام هم دارد،به شرح لغات اشعار هم پرداخته و ترتیب الفبایى قافیه رعایت شده است.</ref> و بیشتر اشعار آن، مواعظ و حکمت است.
-در نهضت عاشورا،امام حسین«ع»هم شعرهایى از خود دارد،هم شعرهایى از شعراى عرب که به آنها تمثّل کرده است،مانند شعرى با این مطلع:«فان نهزم فهزّامون قدما...»یا شعر دیگرى با این آغاز:«مهلا بنى عمّنا ظلامتنا...» اما برخى از آنچه از شعرهاى خود آن حضرت است،چنین است:وقتى در منزلگاه صفاح با فرزدق برخورد کرد و اوضاع داخلى کوفه و سست رأیى بیعت کنندگان را شنید،چنین سرود:
+==اشعار==
+در نهضت عاشورا، [[امام حسین علیه‌السلام|امام حسین(ع)]] هم شعرهایى از خود دارد، هم شعرهایى از شعراى عرب که به آنها تمثّل کرده است،مانند شعرى با این مطلع:«فان نهزم فهزّامون قدما...» یا شعر دیگرى با این آغاز: «مهلا بنى عمّنا ظلامتنا...» اما برخى از آنچه از شعرهاى خود آن حضرت است،چنین است:وقتى در منزلگاه صفاح با [[فرزدق]] برخورد کرد و اوضاع داخلى کوفه و سست رأیى بیعت کنندگان را شنید،چنین سرود:
-{{ب| لئن کانت الدنیا تعدّ نفیسة | فدار ثواب اللّه اعلى و انبل }}
+<br />
+{|
+|لئن کانت الدنیا تعدّ نفیسة
+|
+|فدار ثواب اللّه اعلى و انبل
+|-
+|و ان کانت الأبدان للموت انشأت
+|
+|فقتل امرئ بالسّیف فى اللّه افضل
+|-
+|و ان کانت الأرزاق شیئا مقدّرا
+|
+|فقلّة سعى المرء فى الرّزق اجمل
+|-
+|و ان کانت الأموال للتّرک جمعها
+|
+|فما بال متروک به المرء یبخل
+|}
+شب [[عاشورا]] پس از سخنرانى براى یاران و اعلام وفادارى از سوى آنان،به خیمۀ خود بازگشت و در حالى که به اصلاح و آماده‌سازى شمشیر خود مشغول بود،چنین مى‌سرود:
-{{ب| و ان کانت الأبدان للموت انشأت | فقتل امرئ بالسّیف فى اللّه افضل }}
+<br />
+{|
+|یا دهر افّ لک من خلیل
+|
+|کم لک بالإشراق و الأصیل
+|-
+|من صاحب و طالب قتیل
+|
+|و الدّهر لا یقنع بالبدیل
+|-
+|و انّما الأمر الى الجلیل
+|
+|و کلّ حىّ سالک السبیل <ref>در بعضى نقلها«سالک سبیلى»است.</ref>
+|}
-{{ب| و ان کانت الأرزاق شیئا مقدّرا | فقلّة سعى المرء فى الرّزق اجمل }}
-{{ب| و ان کانت الأموال للتّرک جمعها | فما بال متروک به المرء یبخل }}
+روز عاشورا،رجزى را که در یکى از حمله‌هایش مى‌خواند،این بود:
-شب عاشورا پس از سخنرانى براى یاران و اعلام وفادارى از سوى آنان،به خیمۀ خود بازگشت و در حالى که به اصلاح و آماده‌سازى شمشیر خود مشغول بود،چنین مى‌سرود:
-{{ب| یا دهر افّ لک من خلیل | کم لک بالإشراق و الأصیل }}
-{{ب| من صاحب و طالب قتیل | و الدّهر لا یقنع بالبدیل }}
-{{ب| و انّما الأمر الى الجلیل | و کلّ حىّ سالک السبیل <ref>در بعضى نقلها«سالک سبیلى»است.</ref> }}
-روز عاشورا،رجزى را که در یکى از حمله‌هایش مى‌خواند،این بود:
+<br />
+{|
+|الموت اولى من رکوب العار
+|
+|و العار اولى من دخول النّار
+|}
-{{ب| الموت اولى من رکوب العار | و العار اولى من دخول النّار }}
 و در حمله به جناح چپ لشکر عمر سعد،چنین رجز مى‌خواند:
-{{ب| انا الحسین بن علىّ | آلیت ان لا انثنى }}
+<br />
+{|
-{{ب| احمى عیالات ابى | امضى على دین النّبى }}
+|انا الحسین بن علىّ
+|
+|آلیت ان لا انثنى
+|-
+|احمى عیالات ابى
+|
+|امضى على دین النّبى
+|}
 و نیز در طول رزم‌آورى‌ها و حماسه‌آفرینى‌هاى خود،چنین رجزى بر لب داشت:
-{{ب| انا ابن علىّ الخیر،من آل هاشم | کفانى بهذا مفخرا حین افخر }}
+<br />
+{|
-{{ب| و جدّى رسول اللّه اکرم من مشى | و نحن سراج اللّه فى الناس یزهر }}
+|انا ابن علىّ الخیر،من آل هاشم
+|
-{{ب| و فاطمة امّى سلالة احمد | و عمّى یدعى ذو الجناحین جعفر }}
+|کفانى بهذا مفخرا حین افخر
+|-
-{{ب| و فینا کتاب اللّه انزل صادقا | و فینا الهدى و الوحى و الخیر یذکر }}
+|و جدّى رسول اللّه اکرم من مشى
+|
+|و نحن سراج اللّه فى الناس یزهر
+|-
+|و فاطمة امّى سلالة احمد
+|
+|و عمّى یدعى ذو الجناحین جعفر
+|-
+|و فینا کتاب اللّه انزل صادقا
+|
+|و فینا الهدى و الوحى و الخیر یذکر
+|}
 و شعر بلند دیگرى دارد،با این مطلع:
-{{ب| غدر القوم و قدما رغبوا | عن ثواب اللّه ربّ الثّقلین }}
+<br />
+{|
-که هنگام حمله به دشمن سوار بر اسب،ابیات آن را مى‌خواند. <ref>بحار الأنوار،ج 45،ص 47.البته در متن اشعار،در منابع مختلف تفاوتهاى جزئى وجود دارد.</ref>
+|غدر القوم و قدما رغبوا
+|
-برخى اشعار هم به امام حسین«ع»نسبت داده شده،در حالى که قرنها پس از آن حضرت،از زبان آن امام شهید سروده شده،و رواج یافته است،از قبیل:
+|عن ثواب اللّه ربّ الثّقلین
+|}
-{{ب| ان کان دین محمّد لم یستقم | الاّ بقتلى یا سیوف خذینى <ref>از شیخ محسن ابى الحب خثعمى(1305-1235 ق)است از شاعران خاندان آل ابى الحبّ در کربلا که دیوان مخطوطى دارد به نام«الحائریات»و بیت بالا،در یکى از قصاید مشهور اوست(تراث کربلا،سلمان هادى طعمه،ص 156).</ref> }}
+که هنگام حمله به دشمن سوار بر اسب،ابیات آن را مى‌خواند. <ref>بحار الأنوار،ج45،ص 47.البته در متن اشعار،در منابع مختلف تفاوتهاى جزئى وجود دارد.</ref>
+برخى اشعار هم به امام حسین(ع)نسبت داده شده،در حالى که قرنها پس از آن حضرت،از زبان آن امام شهید سروده شده،و رواج یافته است،از قبیل:
+<br />
+{|
+|ان کان دین محمّد لم یستقم
+|
+|الاّ بقتلى یا سیوف خذینى <ref>از شیخ محسن ابى الحب خثعمى(1305-1235 ق)است از شاعران خاندان آل ابى الحبّ در کربلا که دیوان مخطوطى دارد به نام«الحائریات»و بیت بالا،در یکى از قصاید مشهور اوست(تراث کربلا،سلمان هادى طعمه،ص 156).</ref>
+|}
+==منبع==
+*[http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=654837&pageStatus=1&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author جواد محدثی، فرهنگ عاشورا، قم، معارف، ج1، ص 250-252.]
-جواد محدثی، فرهنگ عاشورا، قم، معارف، ج1، ص 250-252.
+==پی‌نوشت==
+<references />
+[[رده:اثر هنری]]
+[[رده:ادبیات]]