ابن جبر المصری‌: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی حسین
پرش به ناوبری پرش به جستجو
جزبدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد)
خط ۴۷: خط ۴۷:
}}
}}


'''ابن جبر المصری''' از شعرای دیار مصر است که در عهد خلیفه‌ی فاطمی مستنصر باللّه می‌زیسته است.


از شعرای دیار مصر است که در عهد خلیفه‌ی فاطمی مستنصر باللّه می‌زیسته و در سال 420 ه. ق. متولد و به سال 487 هجری درگذشته است.
==زندگینامه==
 
ابن جبر المصری در سال ۴۲۰ ه. ق. متولد و به سال ۴۸۷ هجری درگذشته است. سیّد امین وی را شاعر آل محمّد (ص) می‌داند و می‌نویسد: «قصیده‌اش در مدح [[اهل بیت (ع)|اهل بیت]] گواه شیعه بودن اوست». <ref>اعیان الشیعه؛ ج ۵، ص ۲۶۲.</ref> این قصیده شامل ۱۰۲ بیت می‌باشد که اکثر ابیاتش در مدح امام علی (ع) است و از زیباترین قصاید می‌باشد.
سیّد امین وی را شاعر آل محمّد (ص) می‌داند و می‌نویسد: «قصیده‌اش در مدح اهل بیت گواه شیعه بودن اوست». <ref>اعیان الشیعه؛ ج ص 262.</ref> این قصیده شامل 102 بیت می‌باشد که اکثر ابیاتش در مدح امام علی (ع) است و از زیباترین قصاید می‌باشد.
 


==نمونه اشعار==
'''مدح اهل بیت (ع):'''
'''مدح اهل بیت (ع):'''


۱- یا دار غادرنی جدید بلاک‌رثّ الجدید فهل رثیت لذاک؟!


1- یا دار غادرنی جدید بلاک‌رثّ الجدید فهل رثیت لذاک؟!
۲- أم أنت عمّا أشتکیه من الهوی‌عجماء مذ عجم الیلی مغناک؟!
 
2- أم أنت عمّا أشتکیه من الهوی‌عجماء مذ عجم الیلی مغناک؟!
 
3- ضفناک نستقری الرسوم فلم نجدإلّا تباریح الهموم قراک
 
4- و رسیس شوق تمتری زفراته‌عبراتنا حتّی تبّل ثراک
 
5- ما بال ربعک لا یبلّ؟ کأنّمایشکو الذی أنا من نحولی شاک


6- طلّت طلولک دمع عینی مثلماسفکت دمی یوم الرّحیل دماک
۳- ضفناک نستقری الرسوم فلم نجدإلّا تباریح الهموم قراک


7- و أری قتیلک لا یدیه قاتل‌و فتور ألحاظ الظباء ظباک
۴- و رسیس شوق تمتری زفراته‌عبراتنا حتّی تبّل ثراک


8- هیّجت لی إذ عجت ساکن لوعةبالساکنیک تشبّها ذاکراک
۵- ما بال ربعک لا یبلّ؟ کأنّمایشکو الذی أنا من نحولی شاک


9- لمّا وقنت مسلّما و کأنّماریّا الأحبّة سقت من ریّاک
۶- طلّت طلولک دمع عینی مثلماسفکت دمی یوم الرّحیل دماک


10- و کفت علیک سماء عینی صیّبااو کفّ صوب المزن عنک کفاک
۷- و أری قتیلک لا یدیه قاتل‌و فتور ألحاظ الظباء ظباک


11- سقیا لعهدی و الهوی مقضیّةأو طاره قبل احتکام نواک
۸- هیّجت لی إذ عجت ساکن لوعةبالساکنیک تشبّها ذاکراک


12- و العیش غضّ و الشباب مطیّةللّهو غیر بطیئة الإدراک
۹- لمّا وقنت مسلّما و کأنّماریّا الأحبّة سقت من ریّاک


13- أیّام لا واش یطاع و لا هوی‌یعصی فنقصی من عنک اذزرناک
۱۰- و کفت علیک سماء عینی صیّبااو کفّ صوب المزن عنک کفاک


14- و شفیعنا شرخ الشبیبة کلّمارمنا القصاص من اقتناص مهاک
۱۱- سقیا لعهدی و الهوی مقضیّةأو طاره قبل احتکام نواک


15- و لئن أصارتک الخطوب إلی بلی‌و لحاک ریب صروفها فمحاک
۱۲- و العیش غضّ و الشباب مطیّةللّهو غیر بطیئة الإدراک


16- فلطالما قضّیت فیک مآربی‌و أبحت ریعان الشّباب حماک
۱۳- أیّام لا واش یطاع و لا هوی‌یعصی فنقصی من عنک اذزرناک


17- ما بین حور کالنجوم تزیّنت‌منها القلائد للبدور حواکی
۱۴- و شفیعنا شرخ الشبیبة کلّمارمنا القصاص من اقتناص مهاک


18- هیف الحصور من القصور بدت لنامنها الأهلّة لامن الأفلاک
۱۵- و لئن أصارتک الخطوب إلی بلی‌و لحاک ریب صروفها فمحاک


19- یجمعن من مرح الشبیبة خفّة المعتزّلین و عفّة النّساک
۱۶- فلطالما قضّیت فیک مآربی‌و أبحت ریعان الشّباب حماک


20- و یصدن صادیة القلوب بأعین‌نجل کصید الطیر بالأشراک
۱۷- ما بین حور کالنجوم تزیّنت‌منها القلائد للبدور حواکی


21- من کلّ مخطفة الحشا تحکی الرشاجیدا و غصن البان لین حراک
۱۸- هیف الحصور من القصور بدت لنامنها الأهلّة لامن الأفلاک


22- هیفاء ناطقة النطاق تشکّیامن ظلم صامتة البرین ضناک
۱۹- یجمعن من مرح الشبیبة خفّة المعتزّلین و عفّة النّساک


23- و کأنّما من ثغرها من نحرهادرّ تباکره بعود أراک
۲۰- و یصدن صادیة القلوب بأعین‌نجل کصید الطیر بالأشراک


24- عذب الرّضاب کأنّ حشولثاتهامسکا یعلّ به ذری المسواک
۲۱- من کلّ مخطفة الحشا تحکی الرشاجیدا و غصن البان لین حراک


25- تلک التی ملکت علی بدلّهاقلبی فکانت أعنف الملاک
۲۲- هیفاء ناطقة النطاق تشکّیامن ظلم صامتة البرین ضناک


26- إنّ الصّبی یا نفس عزّ طلابه‌و نهتک عنه و اعظات نهاک
۲۳- و کأنّما من ثغرها من نحرهادرّ تباکره بعود أراک


27- و الشیب ضیف لا محالة مؤذن‌برداک فاتّبعی سبیل هداک
۲۴- عذب الرّضاب کأنّ حشولثاتهامسکا یعلّ به ذری المسواک


28- و تزوّدی من حبّ آل محمّدزادا متی أخلصته نجّاک
۲۵- تلک التی ملکت علی بدلّهاقلبی فکانت أعنف الملاک


29- فلنعم زاد للمعاد و عدّةللحشران علقت یداک بذاک
۲۶- إنّ الصّبی یا نفس عزّ طلابه‌و نهتک عنه و اعظات نهاک


30- و إلی الوصیّ مهمّ أمرک فوّضی‌تصلی بذاک الی قصیّ مناک
۲۷- و الشیب ضیف لا محالة مؤذن‌برداک فاتّبعی سبیل هداک


31- و به ادرئی فی نحر کلّ ملمّةو إلیه فیها فاجعلی شکواک
۲۸- و تزوّدی من حبّ آل محمّدزادا متی أخلصته نجّاک


32- و بحبّة فتمسّکی أن تسلکی‌بالزیغ عنه مسالک الهلّاک
۲۹- فلنعم زاد للمعاد و عدّةللحشران علقت یداک بذاک


33- لا تجهلی و هواه دأبک فاجعلی‌أبدا و هجر عداه هجر قلاک
۳۰- و إلی الوصیّ مهمّ أمرک فوّضی‌تصلی بذاک الی قصیّ مناک


34- فسواء انحرف امرؤ عن حبّةأوبات منطویا علی الإشراک
۳۱- و به ادرئی فی نحر کلّ ملمّةو إلیه فیها فاجعلی شکواک


35- و خذی البرائة من لظی ببراءمن شانئیه و امحضیه هواک
۳۲- و بحبّة فتمسّکی أن تسلکی‌بالزیغ عنه مسالک الهلّاک


36- و تجنّبی إن شئت أن لا تعطبی‌رأی ابن سلمی فیه و ابن صهاک
۳۳- لا تجهلی و هواه دأبک فاجعلی‌أبدا و هجر عداه هجر قلاک


37- و اذا تشابهت الامور فعوّلی‌فی کشف مشکلها علی مولاک
۳۴- فسواء انحرف امرؤ عن حبّةأوبات منطویا علی الإشراک


38- خیر الرجال و خیر بعل نساءهاو الأصل الفرع التقّی الزاکی
۳۵- و خذی البرائة من لظی ببراءمن شانئیه و امحضیه هواک


39- و تعوّذی بالزّهر من أولاده‌من شرّ کلّ مضلّل أفّاک
۳۶- و تجنّبی إن شئت أن لا تعطبی‌رأی ابن سلمی فیه و ابن صهاک


40- لا تعدلی عنهم و لا تستبدلی‌بهم فتحظی بالخسار هناک
۳۷- و اذا تشابهت الامور فعوّلی‌فی کشف مشکلها علی مولاک


41- فهم مصابیح الدّجی لذوی الحجی‌و العروة الوثقی لذی استمساک
۳۸- خیر الرجال و خیر بعل نساءهاو الأصل الفرع التقّی الزاکی


42- و هم الأدلّة کالأهلّة نورهایجلو عمی المتحیّر الشکّاک
۳۹- و تعوّذی بالزّهر من أولاده‌من شرّ کلّ مضلّل أفّاک


43- و هم الصّراط المستقیم فأرغمی‌بهواهم أنف الذی یلحاک
۴۰- لا تعدلی عنهم و لا تستبدلی‌بهم فتحظی بالخسار هناک


44- و هم الأئمّة لا إمام سواهم‌فدعی لتیم و غیرها دعواک
۴۱- فهم مصابیح الدّجی لذوی الحجی‌و العروة الوثقی لذی استمساک


45- یا امّة ضلّت سبیل رشادهاإنّ الذی استر شدته أغواک
۴۲- و هم الأدلّة کالأهلّة نورهایجلو عمی المتحیّر الشکّاک


46- لئن ائتمنت علی البریّة خائناللنفس ضیّعها غداة رعاک
۴۳- و هم الصّراط المستقیم فأرغمی‌بهواهم أنف الذی یلحاک


47- أعطاک إذ وطّاک عشوة رأیه‌خدعا بحبل غرورها دلّاک
۴۴- و هم الأئمّة لا إمام سواهم‌فدعی لتیم و غیرها دعواک


48- فتبعته و سخیف دینک بعته‌مغترّة بالنزر من دنیاک
۴۵- یا امّة ضلّت سبیل رشادهاإنّ الذی استر شدته أغواک


49- لقد اشتریت به الضّلالة بالهدی‌لمّا دعاک بمکره فدهاک
۴۶- لئن ائتمنت علی البریّة خائناللنفس ضیّعها غداة رعاک


50- و أطعتة و عصیت قول محمّدفیما بأمر وصیّه وصّاک
۴۷- أعطاک إذ وطّاک عشوة رأیه‌خدعا بحبل غرورها دلّاک


51- خلّفت و استخلفت من لم یرضه‌للدین تابعة هوی هوّاک
۴۸- فتبعته و سخیف دینک بعته‌مغترّة بالنزر من دنیاک


52- خلت اجتهادک للصّواب مؤدّیاهیهات ما أدّاک بل ارداک
۴۹- لقد اشتریت به الضّلالة بالهدی‌لمّا دعاک بمکره فدهاک


53- لقد إجتریت علی اجتراح عظیمةجعلت جهنّم فی غد مثواک
۵۰- و أطعتة و عصیت قول محمّدفیما بأمر وصیّه وصّاک


54- و لقد شققت عصا النّبیّ محمّدو عققت من بعد النّبیّ أباک
۵۱- خلّفت و استخلفت من لم یرضه‌للدین تابعة هوی هوّاک


55- و غدرت بالعهد المؤکّد عقده‌یوم «الغدیر» له فما عذراک
۵۲- خلت اجتهادک للصّواب مؤدّیاهیهات ما أدّاک بل ارداک


56- فلتعلمنّ و قد رجعت به علی الأعقاب ناکصة له علی عقباک
۵۳- لقد إجتریت علی اجتراح عظیمةجعلت جهنّم فی غد مثواک


57- أعن الوصی عدلت عادلة به‌من لا یساوی منه شسع شراک؟!
۵۴- و لقد شققت عصا النّبیّ محمّدو عققت من بعد النّبیّ أباک


58- و لتسألنّ عن الولاء لحیدرو هو النعیم شقاک عنه ثناک
۵۵- و غدرت بالعهد المؤکّد عقده‌یوم «الغدیر» له فما عذراک


59- قست المحیط بکلّ علم مشکل‌و عر مسالکه علی السلّاک
۵۶- فلتعلمنّ و قد رجعت به علی الأعقاب ناکصة له علی عقباک


60- بالمعتریه- کما حکی شیطانه‌و کفاه عنه بنفسه من حاکی
۵۷- أعن الوصی عدلت عادلة به‌من لا یساوی منه شسع شراک؟!


61- و الضارب الهامات فی یوم الوغی‌ضربا یقدّ به إلی الأوراک
۵۸- و لتسألنّ عن الولاء لحیدرو هو النعیم شقاک عنه ثناک


62- إذ صاح جبریل به متعجّبامن بأسه و حسامه البتّاک
۵۹- قست المحیط بکلّ علم مشکل‌و عر مسالکه علی السلّاک


63- «لا سیف الّا ذو الفقار و لا فتّی‌الّا علیّ» فاتک الفتّاک
۶۰- بالمعتریه- کما حکی شیطانه‌و کفاه عنه بنفسه من حاکی


64- بالهارب الفرّار من أقرانه‌و الحرب یذکیها قنا و مذاکی
۶۱- و الضارب الهامات فی یوم الوغی‌ضربا یقدّ به إلی الأوراک


65- و القاطع اللیل البهیم تهجّدابفؤاد ذی روع و طرف باکی
۶۲- إذ صاح جبریل به متعجّبامن بأسه و حسامه البتّاک


66- بالتارک الصّلوات کفرانا بهالو لا الریاء لطال ما راباک
۶۳- «لا سیف الّا ذو الفقار و لا فتّی‌الّا علیّ» فاتک الفتّاک


67- أبعد بهذا من قیاس فاسدلم تأت فیه امّة مأتاک
۶۴- بالهارب الفرّار من أقرانه‌و الحرب یذکیها قنا و مذاکی


68- أو ما شهدت له مواقف أذهبت‌عنک اعتراک الشک حین عراک؟!
۶۵- و القاطع اللیل البهیم تهجّدابفؤاد ذی روع و طرف باکی


69- من معجزات لا یقوم بمثلهاالّا نبیّ أو وصیّ زاکی
۶۶- بالتارک الصّلوات کفرانا بهالو لا الریاء لطال ما راباک


70- کالشمس إذ ردّت علیه ببابل‌لقضاء فرض فائت الّا دراک
۶۷- أبعد بهذا من قیاس فاسدلم تأت فیه امّة مأتاک


71- و الریح إذ مرّت فقال لها: احملی‌طوعا ولی اللّه فوق قواک
۶۸- أو ما شهدت له مواقف أذهبت‌عنک اعتراک الشک حین عراک؟!


72- فجرت رجاء بالبساط مطیعةامر الإله حثیثة الایشاک
۶۹- من معجزات لا یقوم بمثلهاالّا نبیّ أو وصیّ زاکی


73- حتّی إذا وافی الرقیم بصحبه‌لیزیل عنه مریة الشکّاک
۷۰- کالشمس إذ ردّت علیه ببابل‌لقضاء فرض فائت الّا دراک


74- قال: السّلام علیکم فتبادروابالردّ بعد الصّمت و الإمساک
۷۱- و الریح إذ مرّت فقال لها: احملی‌طوعا ولی اللّه فوق قواک


75- عن غیره فبدت ضغاین صدر ذی‌حنق لستر نفاقة هتّاک
۷۲- فجرت رجاء بالبساط مطیعةامر الإله حثیثة الایشاک


76- و المیت حین دعا به من صرصرفأجابه و أبیت حین دعاک
۷۳- حتّی إذا وافی الرقیم بصحبه‌لیزیل عنه مریة الشکّاک


77- لا تدّعی ما لیس فیک فتندمی‌عند امتحان الصّدق من دعواک
۷۴- قال: السّلام علیکم فتبادروابالردّ بعد الصّمت و الإمساک


78- و الخفّ و الثعبان فیه آیةفتیقّظی یاویک من عمیاک
۷۵- عن غیره فبدت ضغاین صدر ذی‌حنق لستر نفاقة هتّاک


79- و السّطل و المندیل حین أتی به‌جبریل حسبک خدمة الإملاک
۷۶- و المیت حین دعا به من صرصرفأجابه و أبیت حین دعاک


80- و دفاع أعظم ما عراک بسیفه‌فی یوم کلّ کریهة و عراک
۷۷- لا تدّعی ما لیس فیک فتندمی‌عند امتحان الصّدق من دعواک


81- و مقامه- ثبت الجنان- بخیبرو الخوف إذ ولّیت حشوحشاک
۷۸- و الخفّ و الثعبان فیه آیةفتیقّظی یاویک من عمیاک


82- و الباب حین دحی به عن حصنهم‌سبعین باعا فی فضا دکداک
۷۹- و السّطل و المندیل حین أتی به‌جبریل حسبک خدمة الإملاک


83- و الطائر المشوی نصّ ظاهرلو لا جحودک ما رأت عیناک
۸۰- و دفاع أعظم ما عراک بسیفه‌فی یوم کلّ کریهة و عراک


84- و الصخرة الصمّا و قد شفّ الظمامنها النفوس دحی بها فسقاک
۸۱- و مقامه- ثبت الجنان- بخیبرو الخوف إذ ولّیت حشوحشاک


85- و الماء حین طغی الفرات فأقبلواما بین باکیة إلیه و باکی
۸۲- و الباب حین دحی به عن حصنهم‌سبعین باعا فی فضا دکداک


86- قالوا: أغثنا یابن عمّ محمّدفالماء یؤذننا بوشک هلاک
۸۳- و الطائر المشوی نصّ ظاهرلو لا جحودک ما رأت عیناک


87- فأتی الفرات فقال: یا أرض ابلعی‌طوعا بأمر اللّه طاغی ماک
۸۴- و الصخرة الصمّا و قد شفّ الظمامنها النفوس دحی بها فسقاک


88- فأغاضه حتّی بدت حصباؤه‌من فوق راسخة من الأسماک
۸۵- و الماء حین طغی الفرات فأقبلواما بین باکیة إلیه و باکی


89- ثمّ استعادوه فعاد بأمره‌یجری علی قدر، ففیم مراک؟!
۸۶- قالوا: أغثنا یابن عمّ محمّدفالماء یؤذننا بوشک هلاک


90- مولاک راضیة و غضبی فاعلمی‌سیّان سخطک عنده و رضاک
۸۷- فأتی الفرات فقال: یا أرض ابلعی‌طوعا بأمر اللّه طاغی ماک


91- ای تیم تیّمک الهوی فأطعته‌و عن البصیرة یا عدی عداک
۸۸- فأغاضه حتّی بدت حصباؤه‌من فوق راسخة من الأسماک


92- و منعت إرث المصطفی و تراثه‌و ولیته طلما، فمن ولّاک؟!
۸۹- ثمّ استعادوه فعاد بأمره‌یجری علی قدر، ففیم مراک؟!


93- و بسطت أیدی عبد شمس فاغتدت‌باظلم جاریة علی مغناک
۹۰- مولاک راضیة و غضبی فاعلمی‌سیّان سخطک عنده و رضاک


94- لا تحسبیک برئیة ممّا جری‌و اللّه ما قتل الحسین سواک
۹۱- ای تیم تیّمک الهوی فأطعته‌و عن البصیرة یا عدی عداک


95- یا آل أحمد کم یکابد فیکم‌کبدی خطوبا للقلوب نواکی
۹۲- و منعت إرث المصطفی و تراثه‌و ولیته طلما، فمن ولّاک؟!


96- کبدی بکم مقروحة و مدامعی‌مسفوحة وجودی فؤادی ذاکی
۹۳- و بسطت أیدی عبد شمس فاغتدت‌باظلم جاریة علی مغناک


97- و اذا ذکرت مصابکم قال الأسی‌لجفونی: اجتنبی لذیذ کراک
۹۴- لا تحسبیک برئیة ممّا جری‌و اللّه ما قتل الحسین سواک


98- و ابکی قتیلا بالطفوف لأجله‌بکت السّماء دما فحقّ بکاک
۹۵- یا آل أحمد کم یکابد فیکم‌کبدی خطوبا للقلوب نواکی


99- إن تبکهم فی الیوم تلقاهم غداعینی بوجه مسفر ضحّاک
۹۶- کبدی بکم مقروحة و مدامعی‌مسفوحة وجودی فؤادی ذاکی


100- یا ربّ فاجعل حبّهم لی جنّةمن موبقات الظلم و الإشراک
۹۷- و اذا ذکرت مصابکم قال الأسی‌لجفونی: اجتنبی لذیذ کراک


101- و اجبر بها الجبری ربّ و برّه‌من ظالم لدمائهم سفّاک
۹۸- و ابکی قتیلا بالطفوف لأجله‌بکت السّماء دما فحقّ بکاک


102- و بهم- إذا أعداء آل محمّدغلقت رهونهم- فجد بفکاک <ref>الغدیر؛ ج 4، ص 317- 313. ادب الطف؛ ج 2، ص 332- 328.</ref>
۹۹- إن تبکهم فی الیوم تلقاهم غداعینی بوجه مسفر ضحّاک


۱۰۰- یا ربّ فاجعل حبّهم لی جنّةمن موبقات الظلم و الإشراک


1- ای کلبه‌ی غم، چندان به پایت درنگ کردم که مصیبت‌های فوت را کهنه کردم، آیا به ماتم نشستم؟
۱۰۱- و اجبر بها الجبری ربّ و برّه‌من ظالم لدمائهم سفّاک


2- از آن روز که سروسامانت بهم ریخت، دیگر به شکوه‌ی این عاشق بی‌دل، دل نسپردی.
۱۰۲- و بهم- إذا أعداء آل محمّدغلقت رهونهم- فجد بفکاک <ref>الغدیر؛ ج  ۴، ص ۳۱۷- ۳۱۳. ادب الطف؛ ج ۲، ص ۳۲۲- ۳۲۸.</ref>


3- میهمانت شدم، از در و دیوار تمنّای مراد کردم، اما جز غم و اندوه بر سر خوانت ندیدم.


4- دل مشتاقم چنان در سوز و گداز است که آه جانگدازم سیل اشک بر چهره روان سازد و سامانت را به گل نشاند.
۱- ای کلبه‌ی غم، چندان به پایت درنگ کردم که مصیبت‌های فوت را کهنه کردم، آیا به ماتم نشستم؟


5- چیست که بوم‌وبرت جانب خرّمی نگیرد؟ گویا بسان من از نزاری خود نالان است.
۲- از آن روز که سروسامانت بهم ریخت، دیگر به شکوه‌ی این عاشق بی‌دل، دل نسپردی.


6- بروبام درهم ریخته‌ات سیلاب اشکم فنا کرد. چونان‌که روز وداع بنان گلعذارت خون مرا مباح کردند.
۳- میهمانت شدم، از در و دیوار تمنّای مراد کردم، اما جز غم و اندوه بر سر خوانت ندیدم.


7- کشته‌ی راهت را خون‌بها نجویند، مژگان پریوشانت خنجر آبدار است.
۴- دل مشتاقم چنان در سوز و گداز است که آه جانگدازم سیل اشک بر چهره روان سازد و سامانت را به گل نشاند.


8- آن دم که به خاک درت پا نهادم، خاطرات وصلم زنده شد، سوز اشتیاقم شعله‌ور گشت.
۵- چیست که بوم‌وبرت جانب خرّمی نگیرد؟ گویا بسان من از نزاری خود نالان است.


9- به‌پا ایستادم و سلام دادم، گویا که نگاه جان پرور دوست از نگاه تو آبیاری شده است.
۶- بروبام درهم ریخته‌ات سیلاب اشکم فنا کرد. چونان‌که روز وداع بنان گلعذارت خون مرا مباح کردند.


10- از آسمان دیدگانم سیلاب حسرت روان است، دیگرت با ابر بهاران چه‌کار است؟
۷- کشته‌ی راهت را خون‌بها نجویند، مژگان پریوشانت خنجر آبدار است.


11- خوشا دوران وصل که کامم روا بود و هجران نامراد.
۸- آن دم که به خاک درت پا نهادم، خاطرات وصلم زنده شد، سوز اشتیاقم شعله‌ور گشت.


12- زندگی شاداب و خرّم، توسن مراد در بساط عیش و کامرانی تازان، کسی به گردش نرسید.
۹- به‌پا ایستادم و سلام دادم، گویا که نگاه جان پرور دوست از نگاه تو آبیاری شده است.


13- دهان سخن‌چین بسته، سلطان عشق فرمانروا، کام دل به هنگام زیارت روا بود.
۱۰- از آسمان دیدگانم سیلاب حسرت روان است، دیگرت با ابر بهاران چه‌کار است؟


14- و چون از زیبارخان وحشی جویای وصال می‌گشتیم، شور جوانی شفیع درگاهشان بود.
۱۱- خوشا دوران وصل که کامم روا بود و هجران نامراد.


15- اگر حوادث روزگار تو را به نابودی کشاند، گردش زمانه به نیابت از تو آن را درهم می‌کوبد.
۱۲- زندگی شاداب و خرّم، توسن مراد در بساط عیش و کامرانی تازان، کسی به گردش نرسید.


16- به خدا که روزگاری دراز با عیش و عشرت سرکردم، مرغزار باصفایت را به زیر پا سپردم.
۱۳- دهان سخن‌چین بسته، سلطان عشق فرمانروا، کام دل به هنگام زیارت روا بود.


17- در میان حوریان سیم تن که بسان اختران گردن‌بند زرّین بر سینه افشانده.
۱۴- و چون از زیبارخان وحشی جویای وصال می‌گشتیم، شور جوانی شفیع درگاهشان بود.


18- لاغراندام، چون هلال تابان از کاخها سر برآورده.
۱۵- اگر حوادث روزگار تو را به نابودی کشاند، گردش زمانه به نیابت از تو آن را درهم می‌کوبد.


19- شور و شیدایی عشاق را با عفّت پارسایان به هم آمیخته.
۱۶- به خدا که روزگاری دراز با عیش و عشرت سرکردم، مرغزار باصفایت را به زیر پا سپردم.


20- دلهای شیدازده را با دیدگان شهلا صید کرده چونان‌که صیّاد، مرغ را با دام.
۱۷- در میان حوریان سیم تن که بسان اختران گردن‌بند زرّین بر سینه افشانده.


21- باریک‌میان، گردن بلورین، با اندامی نرم و کشیده، چون شاخ ارغوان.
۱۸- لاغراندام، چون هلال تابان از کاخها سر برآورده.


22- کمربند زرّین، مزیّن به یاقوت و نگین، شکوه آرد از ستم خلخال سیمین بر ساق و ساعد مرمرین.
۱۹- شور و شیدایی عشاق را با عفّت پارسایان به هم آمیخته.


23- دندان چون درّ غلطان، مسواکی از چوب اراک بر کنار دهان.
۲۰- دلهای شیدازده را با دیدگان شهلا صید کرده چونان‌که صیّاد، مرغ را با دام.


24- لعابش چون آب حیات آویزان، مشک و عبیر از کناره‌ی دندان با مسواک ریزان.
۲۱- باریک‌میان، گردن بلورین، با اندامی نرم و کشیده، چون شاخ ارغوان.


25- همان پریچهری که با کرشمه و ناز دل از کفم ربود، اما مهری نیفزود.
۲۲- کمربند زرّین، مزیّن به یاقوت و نگین، شکوه آرد از ستم خلخال سیمین بر ساق و ساعد مرمرین.


26- ای جان عزیز، دیگرت شور و شیدایی خریداری ندارد، عقل و خرد ناصح مشفقی است.
۲۳- دندان چون درّ غلطان، مسواکی از چوب اراک بر کنار دهان.


27- پیری بر آستانه‌ی در پیک مرگ است، از راه هدایت پیروی کن!
۲۴- لعابش چون آب حیات آویزان، مشک و عبیر از کناره‌ی دندان با مسواک ریزان.


28- از مهر آل رسول توشه برگیر، اخلاص در دوستی مایه‌ی نجات است.
۲۵- همان پریچهری که با کرشمه و ناز دل از کفم ربود، اما مهری نیفزود.


29- بهترین توشه‌ی معادت همین بس، هم ذخیره‌ی آخرت، گرت حاصل آید.
۲۶- ای جان عزیز، دیگرت شور و شیدایی خریداری ندارد، عقل و خرد ناصح مشفقی است.


30- سامان کارت به وصی گذار تا بر کرسی آرزوها برآئی.
۲۷- پیری بر آستانه‌ی در پیک مرگ است، از راه هدایت پیروی کن!


31- با یاد او به استقبال حوادث بشتاب، شکوه‌ی روزگار خدمت او بر.
۲۸- از مهر آل رسول توشه برگیر، اخلاص در دوستی مایه‌ی نجات است.


32- به دستاویز مهرش چنگ برزن تا از گمرهی و سرگشتگی بر کنار مانی.
۲۹- بهترین توشه‌ی معادت همین بس، هم ذخیره‌ی آخرت، گرت حاصل آید.


33- راه جهالت مپوی، هوای او از سر منه، با دشمنانش ره آشتی مجوی.
۳۰- سامان کارت به وصی گذار تا بر کرسی آرزوها برآئی.


34- آنکه از راه مهرش به در شد، با مشرک کافر برابر شد.
۳۱- با یاد او به استقبال حوادث بشتاب، شکوه‌ی روزگار خدمت او بر.


35- دوزخ سوزان شعله‌ور است «تولّی و تبرّی» برات آزادی است.
۳۲- به دستاویز مهرش چنگ برزن تا از گمرهی و سرگشتگی بر کنار مانی.


36- برحذر باش که بر خاک هلاک نیفتی، چون زاده‌ی «سلمی و صهاک» با سالار مؤمنان درافتی.
۳۳- راه جهالت مپوی، هوای او از سر منه، با دشمنانش ره آشتی مجوی.


37- چون حق و باطل مشتبه ماند، بر حلّال مشکلات علی اعتماد کن.
۳۴- آنکه از راه مهرش به در شد، با مشرک کافر برابر شد.


38- والاترین مردان جفت والاترین زنان، اصل و فرعی پاک، طیّب و طاهر.
۳۵- دوزخ سوزان شعله‌ور است «تولّی و تبرّی» برات آزادی است.


39- به دامن نسل پاکش پناه گیر و از شرّ دروغ‌بافان گمراه، در امان باش.
۳۶- برحذر باش که بر خاک هلاک نیفتی، چون زاده‌ی «سلمی و صهاک» با سالار مؤمنان درافتی.


40- از در این خاندان سوی دیگر مپوی، و دیگران را انباز و همتا مگیر، خسارت دنیا و دین همین است.
۳۷- چون حق و باطل مشتبه ماند، بر حلّال مشکلات علی اعتماد کن.


41- چراغ‌های تاریکی، هرکه خواهد راه یابد، دستاویزی محکم، هرکه خواهد چنگ یازد.
۳۸- والاترین مردان جفت والاترین زنان، اصل و فرعی پاک، طیّب و طاهر.


42- رهبرانند و چون هلال تابان راه گم‌گشتان را نشان دهند.
۳۹- به دامن نسل پاکش پناه گیر و از شرّ دروغ‌بافان گمراه، در امان باش.


43- راه راست و درست، با مهر و ولایشان بینی دشمن به خاک بمال.
۴۰- از در این خاندان سوی دیگر مپوی، و دیگران را انباز و همتا مگیر، خسارت دنیا و دین همین است.


44- پیشوایان که پیشوایی جز آنان نیست، بگذار «تیم» و «عدی» هرچه خواهند، بگویند.
۴۱- چراغ‌های تاریکی، هرکه خواهد راه یابد، دستاویزی محکم، هرکه خواهد چنگ یازد.


45- ای امت سرگشته‌ی گمراه، مرشد خامت به راه ضلالت کشید.
۴۲- رهبرانند و چون هلال تابان راه گم‌گشتان را نشان دهند.


46- خائنی که امین مردم شناختی، حقّ امانت ضایع و مهمل گذاشت.
۴۳- راه راست و درست، با مهر و ولایشان بینی دشمن به خاک بمال.


47 و 48- از آن دم که زین بر پشت نهاد، به راه کجت برد و با لگام و نیرنگ و فریب مهارت کرد.
۴۴- پیشوایان که پیشوایی جز آنان نیست، بگذار «تیم» و «عدی» هرچه خواهند، بگویند.


49- دنبالش گرفتی، دین پوشالیت را فروختی، درهمی ناچیز از دنیای دون برگرفتی.
۴۵- ای امت سرگشته‌ی گمراه، مرشد خامت به راه ضلالت کشید.


50- فرمانش بردی، پس فرمان محمّد پشت سر نهادی و سفارش او را درباره‌ی وصی از خاطر بردی.
۴۶- خائنی که امین مردم شناختی، حقّ امانت ضایع و مهمل گذاشت.


51- آن را که رسول حق، صالح نشناخت، به رهبری برگزیدی و دنبال هوای نفست را گرفتی.
۴۷ و ۴۸- از آن دم که زین بر پشت نهاد، به راه کجت برد و با لگام و نیرنگ و فریب مهارت کرد.


52- پنداشتی انتخاب تو را به راه صواب کشاند، اما به خاکت نشاند.
۴۹- دنبالش گرفتی، دین پوشالیت را فروختی، درهمی ناچیز از دنیای دون برگرفتی.


53- جرمی عظیم مرتکب گشتی، دوزخ سوزان را جایگاه خود ساختی.
۵۰- فرمانش بردی، پس فرمان محمّد پشت سر نهادی و سفارش او را درباره‌ی وصی از خاطر بردی.


54- فرمان رسول را شکستی و بعد از رحلتش، پدر روحانیت را از خود راندی.
۵۱- آن را که رسول حق، صالح نشناخت، به رهبری برگزیدی و دنبال هوای نفست را گرفتی.


55- به روز غدیر که پیمان استوار کرد، راه خیانت گرفتی، ندانم در پاسخ چه داری؟
۵۲- پنداشتی انتخاب تو را به راه صواب کشاند، اما به خاکت نشاند.


56- پشت به حق دادی، با شتاب به سوی باطل تاختی، به‌زودی سزای خود را می‌بینی.
۵۳- جرمی عظیم مرتکب گشتی، دوزخ سوزان را جایگاه خود ساختی.


57- خدا را؛ از وصّی رسول رخ برتافتی، کسی را همتای او گرفتی که با کفش او هم برابر نبود.
۵۴- فرمان رسول را شکستی و بعد از رحلتش، پدر روحانیت را از خود راندی.


58- به خدا سوگند، مهر حیدر همان نعیم است که به روز جزا باز پرسند، اما شقاوت شما را از در این خاندان راند.
۵۵- به روز غدیر که پیمان استوار کرد، راه خیانت گرفتی، ندانم در پاسخ چه داری؟


59- آن را که در همه‌ی علوم بینا و در همه‌ی معضلات حلّال مشکلات بود.
۵۶- پشت به حق دادی، با شتاب به سوی باطل تاختی، به‌زودی سزای خود را می‌بینی.


60- با کسی مقیاس گرفتی که به اعتراف او شیطان بر سر دوشش سوار بود.
۵۷- خدا را؛ از وصّی رسول رخ برتافتی، کسی را همتای او گرفتی که با کفش او هم برابر نبود.


61- آن را که روز نبرد، تیغ بر فرق هرکس نهاد، تا کمر دریده شد.
۵۸- به خدا سوگند، مهر حیدر همان نعیم است که به روز جزا باز پرسند، اما شقاوت شما را از در این خاندان راند.


62- جبریل از صولت و سطوتش با شگفت فریاد برمی‌کشید.
۵۹- آن را که در همه‌ی علوم بینا و در همه‌ی معضلات حلّال مشکلات بود.


63- تیغی چون ذو الفقار نباشد و جوانمردی چون علی، دلیر دلیران.
۶۰- با کسی مقیاس گرفتی که به اعتراف او شیطان بر سر دوشش سوار بود.


64- او را با ترسوی بزدلی مقیاس گرفتی، همان‌که در غوغای جنگ همواره عار فرار را به جان می‌خرید.
۶۱- آن را که روز نبرد، تیغ بر فرق هرکس نهاد، تا کمر دریده شد.


65- آن را که در دل شبها به تهجّد برمی‌خاست و با قلبی لرزان و چشمی گریان نماز و نیاز به پای می‌برد.
۶۲- جبریل از صولت و سطوتش با شگفت فریاد برمی‌کشید.


66- او را با کسی همتا گرفتی که در خلوت نماز فریضه را ترک می‌گفت و چه بسیارش آزمودند.
۶۳- تیغی چون ذو الفقار نباشد و جوانمردی چون علی، دلیر دلیران.


67- اف باد بر این قیاس فاسد، که هیچ ملتی چنین بیمایه رسوایی به بار نیاورد.
۶۴- او را با ترسوی بزدلی مقیاس گرفتی، همان‌که در غوغای جنگ همواره عار فرار را به جان می‌خرید.


68- آیا موقعیت و مقامش نشناختی تا زنگار شک و ریبت از دل بشوید؟
۶۵- آن را که در دل شبها به تهجّد برمی‌خاست و با قلبی لرزان و چشمی گریان نماز و نیاز به پای می‌برد.


69- آن معجزاتی که جز بر دست پیامبران و اوصیاء پاکشان جاری نگردد.
۶۶- او را با کسی همتا گرفتی که در خلوت نماز فریضه را ترک می‌گفت و چه بسیارش آزمودند.


70- و خورشید در سرزمین بابل بازگشت تا نماز عصرش به موقع ادا باشد؟
۶۷- اف باد بر این قیاس فاسد، که هیچ ملتی چنین بیمایه رسوایی به بار نیاورد.


71- بادی برخاست، فرمودش، بشتاب و کارگزار حق را بر یال خود سوار کن.
۶۸- آیا موقعیت و مقامش نشناختی تا زنگار شک و ریبت از دل بشوید؟


72- باد، هموار و نرم، بساط خیبری بر دوش گرفت، سریع و شتابان فرمان حق را مطیع شد.
۶۹- آن معجزاتی که جز بر دست پیامبران و اوصیاء پاکشان جاری نگردد.


73- علی با همرهان، کنار کهف رقیم پا بر زمین نهاد، تا شک و ریب از دلها بزداید.
۷۰- و خورشید در سرزمین بابل بازگشت تا نماز عصرش به موقع ادا باشد؟


74- فرمود: درود بر شما باد. اصحاب کهف، بلا درنگ پاسخ بازگفتند، با آنکه از پاسخ دیگران خموشی گرفتند.
۷۱- بادی برخاست، فرمودش، بشتاب و کارگزار حق را بر یال خود سوار کن.


75- از اینجا بود که کینه‌ها در سینه‌ها شعله‌ور شد، از نفاق باطن پرده برکشیدند.
۷۲- باد، هموار و نرم، بساط خیبری بر دوش گرفت، سریع و شتابان فرمان حق را مطیع شد.


76- باد صرصر که روح و روان نداشت، فرمانش به جان خرید، و تو امت ناپاک راه عصیان سپردی.
۷۳- علی با همرهان، کنار کهف رقیم پا بر زمین نهاد، تا شک و ریب از دلها بزداید.


77- دعوی ایمان مکن که گاه امتحان از دعوی خود پشیمان گردی.
۷۴- فرمود: درود بر شما باد. اصحاب کهف، بلا درنگ پاسخ بازگفتند، با آنکه از پاسخ دیگران خموشی گرفتند.


78- داستان مور و مار، خود، آیت حقی است، وای بر تو از خواب خرگوشی بیدار شو.
۷۵- از اینجا بود که کینه‌ها در سینه‌ها شعله‌ور شد، از نفاق باطن پرده برکشیدند.


79- سطل و مندیل که جبریل امین برای وضو آورد. به‌به از این خدمتکار والامقام.
۷۶- باد صرصر که روح و روان نداشت، فرمانش به جان خرید، و تو امت ناپاک راه عصیان سپردی.


80- در معرکه‌ی هیجا با شمشیرش به دفاع برخاست، غبار غم از چهره‌ها بشست.
۷۷- دعوی ایمان مکن که گاه امتحان از دعوی خود پشیمان گردی.


81- از پایداری و استقامتش در خیبر یاد کن، آن روز که از هراس راه فرار گرفتی.
۷۸- داستان مور و مار، خود، آیت حقی است، وای بر تو از خواب خرگوشی بیدار شو.


82- آن روز که دراز قلعه‌ی خیبر برکند، هفتاد گز به دور افکند.
۷۹- سطل و مندیل که جبریل امین برای وضو آورد. به‌به از این خدمتکار والامقام.


83- «مرغ بریان» شاهد صدقی است، اگر حقایق مشهود را منکر نباشی.
۸۰- در معرکه‌ی هیجا با شمشیرش به دفاع برخاست، غبار غم از چهره‌ها بشست.


84- در راه صفین صخره‌ی کوه‌پیکر، یک تنه از خاک برکند و چشمه‌ی آب گوارایت نوشاند.
۸۱- از پایداری و استقامتش در خیبر یاد کن، آن روز که از هراس راه فرار گرفتی.


85- نهر فرات سر به طغیان برکشید، زن و مرد، گریان و نالان به خدمت دویدند.
۸۲- آن روز که دراز قلعه‌ی خیبر برکند، هفتاد گز به دور افکند.


86- کای پسر عمّ رسول، خلق را دریاب که بر آستانه‌ی هلاکت اندریم.
۸۳- «مرغ بریان» شاهد صدقی است، اگر حقایق مشهود را منکر نباشی.


87- نزدیک فرات شد و فرمود: «آب سرکش را به کام درکش و فرمان خدا را مطیع شو»!
۸۴- در راه صفین صخره‌ی کوه‌پیکر، یک تنه از خاک برکند و چشمه‌ی آب گوارایت نوشاند.


88- نهر فرات، آب خود در کام کشید، ریگها نمایان شد، ماهیان روی هم انباشته ماندند.
۸۵- نهر فرات سر به طغیان برکشید، زن و مرد، گریان و نالان به خدمت دویدند.


89- دوباره‌اش فرمان داد تا به حالت عادی بازگشت. تردیدت در کجاست؟
۸۶- کای پسر عمّ رسول، خلق را دریاب که بر آستانه‌ی هلاکت اندریم.


90- سرور و سالارتر اوست. چه خشنود باشی و یا خشمناک، رضا و خشم تو در برش یکسان است.
۸۷- نزدیک فرات شد و فرمود: «آب سرکش را به کام درکش و فرمان خدا را مطیع شو»!


91- ای «تیم» هوای نفست خوش آمد، طاعتش بردی. ای «عدی» از راه حق به‌در رفتی.
۸۸- نهر فرات، آب خود در کام کشید، ریگها نمایان شد، ماهیان روی هم انباشته ماندند.


92- ارث مصطفی را منکر شدی. با سیه‌کاری بر مسندش جا کردی، برگو فرمان خلافتت که نوشت؟
۸۹- دوباره‌اش فرمان داد تا به حالت عادی بازگشت. تردیدت در کجاست؟


93- زادگان «عبد شمس» را بر کرسی امارت نشاندی. آنان در سیه‌کاری راه و رسمت پیش گرفتند.
۹۰- سرور و سالارتر اوست. چه خشنود باشی و یا خشمناک، رضا و خشم تو در برش یکسان است.


94- مپندار که از جرم و جنایتشان بری باشی. به حق سوگند حسین را تو کشتی.
۹۱- ای «تیم» هوای نفست خوش آمد، طاعتش بردی. ای «عدی» از راه حق به‌در رفتی.


95- ای خاندان احمد، تا چند جگر داغدارم در ماتم جانگدازتان در تب‌وتاب است.
۹۲- ارث مصطفی را منکر شدی. با سیه‌کاری بر مسندش جا کردی، برگو فرمان خلافتت که نوشت؟


96- قلبم خون‌چکان. سیلاب اشکم ریزان. آتش دل در اشتعال است.
۹۳- زادگان «عبد شمس» را بر کرسی امارت نشاندی. آنان در سیه‌کاری راه و رسمت پیش گرفتند.


97- هرگاه از ماتم شما یاد کنم، حسرت و اندوه بر دیده‌ام فریاد کشد: دیگرت خواب نوشین حرام است.
۹۴- مپندار که از جرم و جنایتشان بری باشی. به حق سوگند [[حسین بن على (ع)|حسین]] را تو کشتی.


98- بر کشته‌ی کربلا سیلاب ماتم روان کن که آسمان هم بر او خون گریست.
۹۵- ای خاندان احمد، تا چند جگر داغدارم در ماتم جانگدازتان در تب‌وتاب است.


99- اگر امروز در سوگ آنان اشک ماتم بریزی، فردای قیامت با چهره‌ی خرّم به‌پا خیزی.
۹۶- قلبم خون‌چکان. سیلاب اشکم ریزان. آتش دل در اشتعال است.


100- ای خدای من، این مهری که به دل دارم، سپر بلایم ساز تا از سیه‌کاری و شرک در امان باشم.
۹۷- هرگاه از ماتم شما یاد کنم، حسرت و اندوه بر دیده‌ام فریاد کشد: دیگرت خواب نوشین حرام است.


101- شکست «جبری» را ترمیم کن. از هر سیه‌کاری که خون آنان ریخت، بری گردان.
۹۸- بر کشته‌ی کربلا سیلاب ماتم روان کن که آسمان هم بر او خون گریست.
 
102- از برکاتشان ز آتش نیرانم نجات بخش. آن روز که دشمنان در غل و زنجیر باشند.


۹۹- اگر امروز در سوگ آنان اشک ماتم بریزی، فردای قیامت با چهره‌ی خرّم به‌پا خیزی.


۱۰۰- ای خدای من، این مهری که به دل دارم، سپر بلایم ساز تا از سیه‌کاری و شرک در امان باشم.


۱۰۱- شکست «جبری» را ترمیم کن. از هر سیه‌کاری که خون آنان ریخت، بری گردان.


۱۰۲- از برکاتشان ز آتش نیرانم نجات بخش. آن روز که دشمنان در غل و زنجیر باشند.
==منابع==
==منابع==


دانشنامه‌ی شعر عاشورایی، محمدزاده، ج‌1، ص:254-260.
*دانشنامه‌ی شعر عاشورایی، محمدزاده، ج‌۱، ص:۲۵۴-۲۶۰.
 
 
 


==پی نوشت==
==پی نوشت==
خط ۴۷۹: خط ۴۷۱:
[[رده:شاعران]]
[[رده:شاعران]]
[[رده:شاعران عرب]]
[[رده:شاعران عرب]]
<references />{{شاعران}}

نسخهٔ کنونی تا ‏۹ فوریهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۵:۴۳

ابن جبر المصری‌
زادروز 420 ه. ق.
مصر
مرگ 487 ه. ق.
در زمان حکومت خلیفه‌ی فاطمی مستنصر باللّه
پیشه شاعر

ابن جبر المصری از شعرای دیار مصر است که در عهد خلیفه‌ی فاطمی مستنصر باللّه می‌زیسته است.

زندگینامه[ویرایش | ویرایش مبدأ]

ابن جبر المصری در سال ۴۲۰ ه. ق. متولد و به سال ۴۸۷ هجری درگذشته است. سیّد امین وی را شاعر آل محمّد (ص) می‌داند و می‌نویسد: «قصیده‌اش در مدح اهل بیت گواه شیعه بودن اوست». [۱] این قصیده شامل ۱۰۲ بیت می‌باشد که اکثر ابیاتش در مدح امام علی (ع) است و از زیباترین قصاید می‌باشد.

نمونه اشعار[ویرایش | ویرایش مبدأ]

مدح اهل بیت (ع):

۱- یا دار غادرنی جدید بلاک‌رثّ الجدید فهل رثیت لذاک؟!

۲- أم أنت عمّا أشتکیه من الهوی‌عجماء مذ عجم الیلی مغناک؟!

۳- ضفناک نستقری الرسوم فلم نجدإلّا تباریح الهموم قراک

۴- و رسیس شوق تمتری زفراته‌عبراتنا حتّی تبّل ثراک

۵- ما بال ربعک لا یبلّ؟ کأنّمایشکو الذی أنا من نحولی شاک

۶- طلّت طلولک دمع عینی مثلماسفکت دمی یوم الرّحیل دماک

۷- و أری قتیلک لا یدیه قاتل‌و فتور ألحاظ الظباء ظباک

۸- هیّجت لی إذ عجت ساکن لوعةبالساکنیک تشبّها ذاکراک

۹- لمّا وقنت مسلّما و کأنّماریّا الأحبّة سقت من ریّاک

۱۰- و کفت علیک سماء عینی صیّبااو کفّ صوب المزن عنک کفاک

۱۱- سقیا لعهدی و الهوی مقضیّةأو طاره قبل احتکام نواک

۱۲- و العیش غضّ و الشباب مطیّةللّهو غیر بطیئة الإدراک

۱۳- أیّام لا واش یطاع و لا هوی‌یعصی فنقصی من عنک اذزرناک

۱۴- و شفیعنا شرخ الشبیبة کلّمارمنا القصاص من اقتناص مهاک

۱۵- و لئن أصارتک الخطوب إلی بلی‌و لحاک ریب صروفها فمحاک

۱۶- فلطالما قضّیت فیک مآربی‌و أبحت ریعان الشّباب حماک

۱۷- ما بین حور کالنجوم تزیّنت‌منها القلائد للبدور حواکی

۱۸- هیف الحصور من القصور بدت لنامنها الأهلّة لامن الأفلاک

۱۹- یجمعن من مرح الشبیبة خفّة المعتزّلین و عفّة النّساک

۲۰- و یصدن صادیة القلوب بأعین‌نجل کصید الطیر بالأشراک

۲۱- من کلّ مخطفة الحشا تحکی الرشاجیدا و غصن البان لین حراک

۲۲- هیفاء ناطقة النطاق تشکّیامن ظلم صامتة البرین ضناک

۲۳- و کأنّما من ثغرها من نحرهادرّ تباکره بعود أراک

۲۴- عذب الرّضاب کأنّ حشولثاتهامسکا یعلّ به ذری المسواک

۲۵- تلک التی ملکت علی بدلّهاقلبی فکانت أعنف الملاک

۲۶- إنّ الصّبی یا نفس عزّ طلابه‌و نهتک عنه و اعظات نهاک

۲۷- و الشیب ضیف لا محالة مؤذن‌برداک فاتّبعی سبیل هداک

۲۸- و تزوّدی من حبّ آل محمّدزادا متی أخلصته نجّاک

۲۹- فلنعم زاد للمعاد و عدّةللحشران علقت یداک بذاک

۳۰- و إلی الوصیّ مهمّ أمرک فوّضی‌تصلی بذاک الی قصیّ مناک

۳۱- و به ادرئی فی نحر کلّ ملمّةو إلیه فیها فاجعلی شکواک

۳۲- و بحبّة فتمسّکی أن تسلکی‌بالزیغ عنه مسالک الهلّاک

۳۳- لا تجهلی و هواه دأبک فاجعلی‌أبدا و هجر عداه هجر قلاک

۳۴- فسواء انحرف امرؤ عن حبّةأوبات منطویا علی الإشراک

۳۵- و خذی البرائة من لظی ببراءمن شانئیه و امحضیه هواک

۳۶- و تجنّبی إن شئت أن لا تعطبی‌رأی ابن سلمی فیه و ابن صهاک

۳۷- و اذا تشابهت الامور فعوّلی‌فی کشف مشکلها علی مولاک

۳۸- خیر الرجال و خیر بعل نساءهاو الأصل الفرع التقّی الزاکی

۳۹- و تعوّذی بالزّهر من أولاده‌من شرّ کلّ مضلّل أفّاک

۴۰- لا تعدلی عنهم و لا تستبدلی‌بهم فتحظی بالخسار هناک

۴۱- فهم مصابیح الدّجی لذوی الحجی‌و العروة الوثقی لذی استمساک

۴۲- و هم الأدلّة کالأهلّة نورهایجلو عمی المتحیّر الشکّاک

۴۳- و هم الصّراط المستقیم فأرغمی‌بهواهم أنف الذی یلحاک

۴۴- و هم الأئمّة لا إمام سواهم‌فدعی لتیم و غیرها دعواک

۴۵- یا امّة ضلّت سبیل رشادهاإنّ الذی استر شدته أغواک

۴۶- لئن ائتمنت علی البریّة خائناللنفس ضیّعها غداة رعاک

۴۷- أعطاک إذ وطّاک عشوة رأیه‌خدعا بحبل غرورها دلّاک

۴۸- فتبعته و سخیف دینک بعته‌مغترّة بالنزر من دنیاک

۴۹- لقد اشتریت به الضّلالة بالهدی‌لمّا دعاک بمکره فدهاک

۵۰- و أطعتة و عصیت قول محمّدفیما بأمر وصیّه وصّاک

۵۱- خلّفت و استخلفت من لم یرضه‌للدین تابعة هوی هوّاک

۵۲- خلت اجتهادک للصّواب مؤدّیاهیهات ما أدّاک بل ارداک

۵۳- لقد إجتریت علی اجتراح عظیمةجعلت جهنّم فی غد مثواک

۵۴- و لقد شققت عصا النّبیّ محمّدو عققت من بعد النّبیّ أباک

۵۵- و غدرت بالعهد المؤکّد عقده‌یوم «الغدیر» له فما عذراک

۵۶- فلتعلمنّ و قد رجعت به علی الأعقاب ناکصة له علی عقباک

۵۷- أعن الوصی عدلت عادلة به‌من لا یساوی منه شسع شراک؟!

۵۸- و لتسألنّ عن الولاء لحیدرو هو النعیم شقاک عنه ثناک

۵۹- قست المحیط بکلّ علم مشکل‌و عر مسالکه علی السلّاک

۶۰- بالمعتریه- کما حکی شیطانه‌و کفاه عنه بنفسه من حاکی

۶۱- و الضارب الهامات فی یوم الوغی‌ضربا یقدّ به إلی الأوراک

۶۲- إذ صاح جبریل به متعجّبامن بأسه و حسامه البتّاک

۶۳- «لا سیف الّا ذو الفقار و لا فتّی‌الّا علیّ» فاتک الفتّاک

۶۴- بالهارب الفرّار من أقرانه‌و الحرب یذکیها قنا و مذاکی

۶۵- و القاطع اللیل البهیم تهجّدابفؤاد ذی روع و طرف باکی

۶۶- بالتارک الصّلوات کفرانا بهالو لا الریاء لطال ما راباک

۶۷- أبعد بهذا من قیاس فاسدلم تأت فیه امّة مأتاک

۶۸- أو ما شهدت له مواقف أذهبت‌عنک اعتراک الشک حین عراک؟!

۶۹- من معجزات لا یقوم بمثلهاالّا نبیّ أو وصیّ زاکی

۷۰- کالشمس إذ ردّت علیه ببابل‌لقضاء فرض فائت الّا دراک

۷۱- و الریح إذ مرّت فقال لها: احملی‌طوعا ولی اللّه فوق قواک

۷۲- فجرت رجاء بالبساط مطیعةامر الإله حثیثة الایشاک

۷۳- حتّی إذا وافی الرقیم بصحبه‌لیزیل عنه مریة الشکّاک

۷۴- قال: السّلام علیکم فتبادروابالردّ بعد الصّمت و الإمساک

۷۵- عن غیره فبدت ضغاین صدر ذی‌حنق لستر نفاقة هتّاک

۷۶- و المیت حین دعا به من صرصرفأجابه و أبیت حین دعاک

۷۷- لا تدّعی ما لیس فیک فتندمی‌عند امتحان الصّدق من دعواک

۷۸- و الخفّ و الثعبان فیه آیةفتیقّظی یاویک من عمیاک

۷۹- و السّطل و المندیل حین أتی به‌جبریل حسبک خدمة الإملاک

۸۰- و دفاع أعظم ما عراک بسیفه‌فی یوم کلّ کریهة و عراک

۸۱- و مقامه- ثبت الجنان- بخیبرو الخوف إذ ولّیت حشوحشاک

۸۲- و الباب حین دحی به عن حصنهم‌سبعین باعا فی فضا دکداک

۸۳- و الطائر المشوی نصّ ظاهرلو لا جحودک ما رأت عیناک

۸۴- و الصخرة الصمّا و قد شفّ الظمامنها النفوس دحی بها فسقاک

۸۵- و الماء حین طغی الفرات فأقبلواما بین باکیة إلیه و باکی

۸۶- قالوا: أغثنا یابن عمّ محمّدفالماء یؤذننا بوشک هلاک

۸۷- فأتی الفرات فقال: یا أرض ابلعی‌طوعا بأمر اللّه طاغی ماک

۸۸- فأغاضه حتّی بدت حصباؤه‌من فوق راسخة من الأسماک

۸۹- ثمّ استعادوه فعاد بأمره‌یجری علی قدر، ففیم مراک؟!

۹۰- مولاک راضیة و غضبی فاعلمی‌سیّان سخطک عنده و رضاک

۹۱- ای تیم تیّمک الهوی فأطعته‌و عن البصیرة یا عدی عداک

۹۲- و منعت إرث المصطفی و تراثه‌و ولیته طلما، فمن ولّاک؟!

۹۳- و بسطت أیدی عبد شمس فاغتدت‌باظلم جاریة علی مغناک

۹۴- لا تحسبیک برئیة ممّا جری‌و اللّه ما قتل الحسین سواک

۹۵- یا آل أحمد کم یکابد فیکم‌کبدی خطوبا للقلوب نواکی

۹۶- کبدی بکم مقروحة و مدامعی‌مسفوحة وجودی فؤادی ذاکی

۹۷- و اذا ذکرت مصابکم قال الأسی‌لجفونی: اجتنبی لذیذ کراک

۹۸- و ابکی قتیلا بالطفوف لأجله‌بکت السّماء دما فحقّ بکاک

۹۹- إن تبکهم فی الیوم تلقاهم غداعینی بوجه مسفر ضحّاک

۱۰۰- یا ربّ فاجعل حبّهم لی جنّةمن موبقات الظلم و الإشراک

۱۰۱- و اجبر بها الجبری ربّ و برّه‌من ظالم لدمائهم سفّاک

۱۰۲- و بهم- إذا أعداء آل محمّدغلقت رهونهم- فجد بفکاک [۲]


۱- ای کلبه‌ی غم، چندان به پایت درنگ کردم که مصیبت‌های فوت را کهنه کردم، آیا به ماتم نشستم؟

۲- از آن روز که سروسامانت بهم ریخت، دیگر به شکوه‌ی این عاشق بی‌دل، دل نسپردی.

۳- میهمانت شدم، از در و دیوار تمنّای مراد کردم، اما جز غم و اندوه بر سر خوانت ندیدم.

۴- دل مشتاقم چنان در سوز و گداز است که آه جانگدازم سیل اشک بر چهره روان سازد و سامانت را به گل نشاند.

۵- چیست که بوم‌وبرت جانب خرّمی نگیرد؟ گویا بسان من از نزاری خود نالان است.

۶- بروبام درهم ریخته‌ات سیلاب اشکم فنا کرد. چونان‌که روز وداع بنان گلعذارت خون مرا مباح کردند.

۷- کشته‌ی راهت را خون‌بها نجویند، مژگان پریوشانت خنجر آبدار است.

۸- آن دم که به خاک درت پا نهادم، خاطرات وصلم زنده شد، سوز اشتیاقم شعله‌ور گشت.

۹- به‌پا ایستادم و سلام دادم، گویا که نگاه جان پرور دوست از نگاه تو آبیاری شده است.

۱۰- از آسمان دیدگانم سیلاب حسرت روان است، دیگرت با ابر بهاران چه‌کار است؟

۱۱- خوشا دوران وصل که کامم روا بود و هجران نامراد.

۱۲- زندگی شاداب و خرّم، توسن مراد در بساط عیش و کامرانی تازان، کسی به گردش نرسید.

۱۳- دهان سخن‌چین بسته، سلطان عشق فرمانروا، کام دل به هنگام زیارت روا بود.

۱۴- و چون از زیبارخان وحشی جویای وصال می‌گشتیم، شور جوانی شفیع درگاهشان بود.

۱۵- اگر حوادث روزگار تو را به نابودی کشاند، گردش زمانه به نیابت از تو آن را درهم می‌کوبد.

۱۶- به خدا که روزگاری دراز با عیش و عشرت سرکردم، مرغزار باصفایت را به زیر پا سپردم.

۱۷- در میان حوریان سیم تن که بسان اختران گردن‌بند زرّین بر سینه افشانده.

۱۸- لاغراندام، چون هلال تابان از کاخها سر برآورده.

۱۹- شور و شیدایی عشاق را با عفّت پارسایان به هم آمیخته.

۲۰- دلهای شیدازده را با دیدگان شهلا صید کرده چونان‌که صیّاد، مرغ را با دام.

۲۱- باریک‌میان، گردن بلورین، با اندامی نرم و کشیده، چون شاخ ارغوان.

۲۲- کمربند زرّین، مزیّن به یاقوت و نگین، شکوه آرد از ستم خلخال سیمین بر ساق و ساعد مرمرین.

۲۳- دندان چون درّ غلطان، مسواکی از چوب اراک بر کنار دهان.

۲۴- لعابش چون آب حیات آویزان، مشک و عبیر از کناره‌ی دندان با مسواک ریزان.

۲۵- همان پریچهری که با کرشمه و ناز دل از کفم ربود، اما مهری نیفزود.

۲۶- ای جان عزیز، دیگرت شور و شیدایی خریداری ندارد، عقل و خرد ناصح مشفقی است.

۲۷- پیری بر آستانه‌ی در پیک مرگ است، از راه هدایت پیروی کن!

۲۸- از مهر آل رسول توشه برگیر، اخلاص در دوستی مایه‌ی نجات است.

۲۹- بهترین توشه‌ی معادت همین بس، هم ذخیره‌ی آخرت، گرت حاصل آید.

۳۰- سامان کارت به وصی گذار تا بر کرسی آرزوها برآئی.

۳۱- با یاد او به استقبال حوادث بشتاب، شکوه‌ی روزگار خدمت او بر.

۳۲- به دستاویز مهرش چنگ برزن تا از گمرهی و سرگشتگی بر کنار مانی.

۳۳- راه جهالت مپوی، هوای او از سر منه، با دشمنانش ره آشتی مجوی.

۳۴- آنکه از راه مهرش به در شد، با مشرک کافر برابر شد.

۳۵- دوزخ سوزان شعله‌ور است «تولّی و تبرّی» برات آزادی است.

۳۶- برحذر باش که بر خاک هلاک نیفتی، چون زاده‌ی «سلمی و صهاک» با سالار مؤمنان درافتی.

۳۷- چون حق و باطل مشتبه ماند، بر حلّال مشکلات علی اعتماد کن.

۳۸- والاترین مردان جفت والاترین زنان، اصل و فرعی پاک، طیّب و طاهر.

۳۹- به دامن نسل پاکش پناه گیر و از شرّ دروغ‌بافان گمراه، در امان باش.

۴۰- از در این خاندان سوی دیگر مپوی، و دیگران را انباز و همتا مگیر، خسارت دنیا و دین همین است.

۴۱- چراغ‌های تاریکی، هرکه خواهد راه یابد، دستاویزی محکم، هرکه خواهد چنگ یازد.

۴۲- رهبرانند و چون هلال تابان راه گم‌گشتان را نشان دهند.

۴۳- راه راست و درست، با مهر و ولایشان بینی دشمن به خاک بمال.

۴۴- پیشوایان که پیشوایی جز آنان نیست، بگذار «تیم» و «عدی» هرچه خواهند، بگویند.

۴۵- ای امت سرگشته‌ی گمراه، مرشد خامت به راه ضلالت کشید.

۴۶- خائنی که امین مردم شناختی، حقّ امانت ضایع و مهمل گذاشت.

۴۷ و ۴۸- از آن دم که زین بر پشت نهاد، به راه کجت برد و با لگام و نیرنگ و فریب مهارت کرد.

۴۹- دنبالش گرفتی، دین پوشالیت را فروختی، درهمی ناچیز از دنیای دون برگرفتی.

۵۰- فرمانش بردی، پس فرمان محمّد پشت سر نهادی و سفارش او را درباره‌ی وصی از خاطر بردی.

۵۱- آن را که رسول حق، صالح نشناخت، به رهبری برگزیدی و دنبال هوای نفست را گرفتی.

۵۲- پنداشتی انتخاب تو را به راه صواب کشاند، اما به خاکت نشاند.

۵۳- جرمی عظیم مرتکب گشتی، دوزخ سوزان را جایگاه خود ساختی.

۵۴- فرمان رسول را شکستی و بعد از رحلتش، پدر روحانیت را از خود راندی.

۵۵- به روز غدیر که پیمان استوار کرد، راه خیانت گرفتی، ندانم در پاسخ چه داری؟

۵۶- پشت به حق دادی، با شتاب به سوی باطل تاختی، به‌زودی سزای خود را می‌بینی.

۵۷- خدا را؛ از وصّی رسول رخ برتافتی، کسی را همتای او گرفتی که با کفش او هم برابر نبود.

۵۸- به خدا سوگند، مهر حیدر همان نعیم است که به روز جزا باز پرسند، اما شقاوت شما را از در این خاندان راند.

۵۹- آن را که در همه‌ی علوم بینا و در همه‌ی معضلات حلّال مشکلات بود.

۶۰- با کسی مقیاس گرفتی که به اعتراف او شیطان بر سر دوشش سوار بود.

۶۱- آن را که روز نبرد، تیغ بر فرق هرکس نهاد، تا کمر دریده شد.

۶۲- جبریل از صولت و سطوتش با شگفت فریاد برمی‌کشید.

۶۳- تیغی چون ذو الفقار نباشد و جوانمردی چون علی، دلیر دلیران.

۶۴- او را با ترسوی بزدلی مقیاس گرفتی، همان‌که در غوغای جنگ همواره عار فرار را به جان می‌خرید.

۶۵- آن را که در دل شبها به تهجّد برمی‌خاست و با قلبی لرزان و چشمی گریان نماز و نیاز به پای می‌برد.

۶۶- او را با کسی همتا گرفتی که در خلوت نماز فریضه را ترک می‌گفت و چه بسیارش آزمودند.

۶۷- اف باد بر این قیاس فاسد، که هیچ ملتی چنین بیمایه رسوایی به بار نیاورد.

۶۸- آیا موقعیت و مقامش نشناختی تا زنگار شک و ریبت از دل بشوید؟

۶۹- آن معجزاتی که جز بر دست پیامبران و اوصیاء پاکشان جاری نگردد.

۷۰- و خورشید در سرزمین بابل بازگشت تا نماز عصرش به موقع ادا باشد؟

۷۱- بادی برخاست، فرمودش، بشتاب و کارگزار حق را بر یال خود سوار کن.

۷۲- باد، هموار و نرم، بساط خیبری بر دوش گرفت، سریع و شتابان فرمان حق را مطیع شد.

۷۳- علی با همرهان، کنار کهف رقیم پا بر زمین نهاد، تا شک و ریب از دلها بزداید.

۷۴- فرمود: درود بر شما باد. اصحاب کهف، بلا درنگ پاسخ بازگفتند، با آنکه از پاسخ دیگران خموشی گرفتند.

۷۵- از اینجا بود که کینه‌ها در سینه‌ها شعله‌ور شد، از نفاق باطن پرده برکشیدند.

۷۶- باد صرصر که روح و روان نداشت، فرمانش به جان خرید، و تو امت ناپاک راه عصیان سپردی.

۷۷- دعوی ایمان مکن که گاه امتحان از دعوی خود پشیمان گردی.

۷۸- داستان مور و مار، خود، آیت حقی است، وای بر تو از خواب خرگوشی بیدار شو.

۷۹- سطل و مندیل که جبریل امین برای وضو آورد. به‌به از این خدمتکار والامقام.

۸۰- در معرکه‌ی هیجا با شمشیرش به دفاع برخاست، غبار غم از چهره‌ها بشست.

۸۱- از پایداری و استقامتش در خیبر یاد کن، آن روز که از هراس راه فرار گرفتی.

۸۲- آن روز که دراز قلعه‌ی خیبر برکند، هفتاد گز به دور افکند.

۸۳- «مرغ بریان» شاهد صدقی است، اگر حقایق مشهود را منکر نباشی.

۸۴- در راه صفین صخره‌ی کوه‌پیکر، یک تنه از خاک برکند و چشمه‌ی آب گوارایت نوشاند.

۸۵- نهر فرات سر به طغیان برکشید، زن و مرد، گریان و نالان به خدمت دویدند.

۸۶- کای پسر عمّ رسول، خلق را دریاب که بر آستانه‌ی هلاکت اندریم.

۸۷- نزدیک فرات شد و فرمود: «آب سرکش را به کام درکش و فرمان خدا را مطیع شو»!

۸۸- نهر فرات، آب خود در کام کشید، ریگها نمایان شد، ماهیان روی هم انباشته ماندند.

۸۹- دوباره‌اش فرمان داد تا به حالت عادی بازگشت. تردیدت در کجاست؟

۹۰- سرور و سالارتر اوست. چه خشنود باشی و یا خشمناک، رضا و خشم تو در برش یکسان است.

۹۱- ای «تیم» هوای نفست خوش آمد، طاعتش بردی. ای «عدی» از راه حق به‌در رفتی.

۹۲- ارث مصطفی را منکر شدی. با سیه‌کاری بر مسندش جا کردی، برگو فرمان خلافتت که نوشت؟

۹۳- زادگان «عبد شمس» را بر کرسی امارت نشاندی. آنان در سیه‌کاری راه و رسمت پیش گرفتند.

۹۴- مپندار که از جرم و جنایتشان بری باشی. به حق سوگند حسین را تو کشتی.

۹۵- ای خاندان احمد، تا چند جگر داغدارم در ماتم جانگدازتان در تب‌وتاب است.

۹۶- قلبم خون‌چکان. سیلاب اشکم ریزان. آتش دل در اشتعال است.

۹۷- هرگاه از ماتم شما یاد کنم، حسرت و اندوه بر دیده‌ام فریاد کشد: دیگرت خواب نوشین حرام است.

۹۸- بر کشته‌ی کربلا سیلاب ماتم روان کن که آسمان هم بر او خون گریست.

۹۹- اگر امروز در سوگ آنان اشک ماتم بریزی، فردای قیامت با چهره‌ی خرّم به‌پا خیزی.

۱۰۰- ای خدای من، این مهری که به دل دارم، سپر بلایم ساز تا از سیه‌کاری و شرک در امان باشم.

۱۰۱- شکست «جبری» را ترمیم کن. از هر سیه‌کاری که خون آنان ریخت، بری گردان.

۱۰۲- از برکاتشان ز آتش نیرانم نجات بخش. آن روز که دشمنان در غل و زنجیر باشند.

منابع[ویرایش | ویرایش مبدأ]

  • دانشنامه‌ی شعر عاشورایی، محمدزاده، ج‌۱، ص:۲۵۴-۲۶۰.

پی نوشت[ویرایش | ویرایش مبدأ]

  1. اعیان الشیعه؛ ج ۵، ص ۲۶۲.
  2. الغدیر؛ ج ۴، ص ۳۱۷- ۳۱۳. ادب الطف؛ ج ۲، ص ۳۲۲- ۳۲۸.